مدیریت : نظریه ارتقا اجتماعی

یکی از نظریه­هایی که در مورد باروری و اندازه اون ارائه شده، نظریه منزلت اجتماعیه در این نظریه متفکران و اندیشمندان، اندازه باروری هر خونواده و جامعه رو مبنی بر جایگاه و منزلت والدین و یا ساکنان اون جامعه می دانند.

دمونت[۱] عقیده داره که داشتن بچه کم­تر یا بیش­تر رابطه نزدیکی با منزلت اجتماعی والدین داره. مثلا، اگه در جامعه ای داشتن بچه بیش­تر امکان پیشرفت منزلت اجتماعی بالاتر رو به دنبال داشته باشه (مثل خیلی از جوامع پیشرفت نیافته بر اساس کشاورزی)، خونواده­ها بهتر می دونن که تعداد فرزندان بیش­تری داشته باشن (بیهند[۲]، ۱۹۸۸: ۲۶۸).
کشاورزی

 

۳-۲- نظریه­ های اقتصادی

 

به نظر بکر رفتار باروری خونواده ناراحت از رفتار اقتصادیه. همون­گونه که خونواده­ها در مورد اقتصادی در مورد انتخاب یه کالا تصمیم می گیرند، به همون راه در مورد ترجیحات و سلیقه­های خود، اندازه درآمدها و هزینه­ های بچه هم اقدام می­کنن. پس، براساس این نظریه تعداد بچه­هایی که خونواده­ها دارن بیشتر به واسطه عامل درآمد تعیین می­شن. در نتیجه، خونواده­های پولدار باید فرزندان بیش­تری داشته باشن. اما دلایل تجربی اروپای غربی عکس این موضوع رو نشون می دهد. بکر در جواب می گوید که یه متغیر دخالت­گر بنیادی مثل دسترسی به تکنولوژی و وسایل پیشگیری از بارداری هست که این عامل با درآمد رابطه مثبتی داره و رابطه موجود بین درآمد و بعد خونواده رو از بین می­برد (فریدمن و بقیه[۳]، ۱۹۹۴: ۳۷۹).

اقتصادی

اندازه درخواست واسه بچه، نه فقط از قیمت بچه، بلکه از درآمد حقیقی هم تاثیر می پذیرد. افزایش درآمد، کلا باعث افزایش درخواست واسه کالا­های جور واجور می­شه. ولی اگه افزایش درآمد همراه با افزایش هزینه بچه، باشه ممکنه باعث کم شدن اندازه درخواست واسه بچه شه. در سال­های گذشته، رشد اقتصادی، نه فقط درآمد­ها رو زیاد کرده، بلکه باعث افزایش هزینه فرزندان هم گشته. این به وجود اومده توسط افزایش اشتغال زنان و با ارزش­تر شدن وقتیه که صرف مراقبت از فرزندان می­شه. افزایش هزینه فرزندان منتهی به جایگزینی دیگه جنسا به جای اونا در پیرو درخواست والدین می­شه. پیروز شدن اثر جانشینی بر اثر درآمدی، باعث شده که رابطه منفی قوی بین درآمد سرانه و درخواست واسه بچه دیده شه. تحقیق­ها در کشور­های جور واجور هم نشون دهنده اون هستش که اثر منفی افزایش دستمزد زنان بر تعداد فرزندان، به دلیل اثر مثبت افزایش منابع خانواده س (بکر، ۱۹۹۱).

لیبنشتاین[۴] یکی دیگه از نظریه پردازان اقتصاد باروری، نظریه خود رو بر این فرض استوار کرده که سود یا نبود سود اقتصادی عاملیه که باعث می شه والدین تصمیم بگیرن که چه تعداد بچه داشته باشن.از این رو، ایجاد تعادل بین رضایتمندی اقتصادی و هزینه­ های نگهداری فرزندان زیر بنای اصلی نگاه مردم در مورد تعداد فرزنده (لیبنشتاین، ۱۹۷۷: ۱۵۷).

 

۳-۳- نظریه­ های اجتماعی

 

۳-۲- ۱- باروری مثل عمل اجتماعی

 

با در نظر گرفتن این­که باروری کلا یه امر ارادی بوده و فرد در شکل­ گیری اون نقشی اساسی داره، پس می­توان اون­رو یه عمل حساب داشت. هر چند در اصطلاح عادی جمعیت شناسی از باروری به عنوان یه رفتار یاد می­شه، ولی با در نظر گرفتن این­که در عقاید جامعه­شناختی بین رفتار و عمل فرق هست؛ پس در این جا هم براساس ویژگی­هایی که در مورد عمل ذکر می­شه، باروری رو یه عمل در نظر می­گیریم.

 

۳-۲-۲- نظریه عمل اجتماعی

 

نظریه عمل ریشه در کار ماکس وبر در مورد عمل اجتماعی داره. هر چند وبر کارش رو براساس مفروضاتی در مورد کنشگران و عمل بنا نهاده بود، اما علاقه اصلی­اش متوجه تاثیر اجبار­های فرهنگی و ساختاری روی کنشگران بود. نظریه عمل به­جای تاکید بر این جنبه از کار وبر، در سطح اندیشه و عمل فردی عمل می­ کنه (ریتزر، ۱۳۸۲: ۵۲۸).

تالکوت پارسونز به عنوان مشهورترین نظریه­پرداز در مورد عمل اجتماعی، تلاش داشت نظریه عمل رو از رفتارگرایی جدا سازه. در واقع، اون واسه اون اصطلاح عمل رو انتخاب کرد که دلالتی متفاوت از اصطلاح رفتار داره. رفتار دلالت بر عکس العمل مکانیکی در برابر محرک­ها داره، حال­اون­که اصطلاح عمل بر یه فراگرد فعالانه، خلاقانه و ذهنی دلالت می­ کنه (همون: ۵۲۹).

واسه پارسونز معنی نظام عمل، مفهومی عینی نیس؛ به هیچ واقعیت عینی رابطه نداره، مثلا به کارخانه یا به خونواده. اون­طور که پارسونز اون­رو به کار می­برد، نظام عمل از سنخ معنی­سازی و تحلیله؛ روش بازسازی ذهنی واقعیته، چگونگی درک چیزها و خلاصه کلام، مفهومی اکتشافیه. در واقعیت چیزی نیس که بشه گفت این نظام کنشه. با این همه هر عمل رو می­توان به راه و روش یه نظام عمل تحلیل کرد، مهم نیس که این عمل در چه سطحی از واقعیت بوده باشه، خواه رفتاری باشه که دو شخص در برابر همدیگه در پیش می­گیرند یا مقابله طبقاتی یا کشمکشی بین المللی. نظام اجتماعی خیلی زیاد کلیه و نمونه مستقیمی در دنیای واقعیت نداره، چون که این معنی یه وسیله تحلیلی با میدون کاربرد بسیار گسترده س (روشه، ۱۳۷۶: ۶۲).

در منابع جامعه­شناسی از نظریه عمل پارسونز با سه نام یاد می­شه: ۱- نظریه عمومی عمل، ۲- نظریه داوطلبانه عمل، ۳- نظریه تحلیلی عمل. نام­گذاری اول از نظر سطح گسترش و جامعیت اون صورت گرفته. نام­گذاری نوع دوم از نظر تاکید تئوری بر آشتی آزادی (اختیار) کنشگر (به­خاص فاعل انسانی) با نظم اجتماعی. نام­گذاری نوع سوم از نظر تاکید روی اخلاق ­­(کارکرد) ابزارگرایانه تئوری صورت گرفته ­(چلبی، ۱۳۸۱: ۱۶). در این تحقیق براساس موضوع مورد بررسی، اخلاق رفتار داوطلبانه­ی کنشگر بیش­تر روش زوم شده.

عمل اجتماعی در معنایی که پارسونز اون­رو می­فهمد، همه رفتار انسانیه که انگیزه و راهنمای اون معانیه که کنشگر اون­ها رو در دنیای خارج کشف می­ کنه، معانی­ای که توجهش رو جلب می­ کنه و به اون­ها جواب می­دهد. پس، ویژگی­های اصلی عمل اجتماعی در حساسیت کنشگر به معانی چیزها و موجوداتیه که در محیط هستن و آگاهی پیدا کردن به این معانی و عکس العمل به پیام­هاییه که اون­ها می­فرستند.

عمل اجتماعی که با معنیش تعریف شده با تصور کنشگر تفسیر می­شه، یعنی بر مبنای ادراکی که از محیطش داره، احساساتی که اون رو برمی­انگیزد، افکاری که در سر داره، انگیزه­هایی که اون رو به عمل وامی­داره و عکس العمل­هایی که در برابر عمل­های خودش داره(روشه، ۱۳۷۶: ۵۶).

عمل اجتماعی رو می­توان بر مبنای اختلاف ” کنشگر- وضعیت ” که در نظریه عمل پارسونز نقش اساسی داره، تحلیل کرد. کنشگر پارسونز ” موجودی در وضعیت ” است، چون عمل­اش پیوسته درک معانی مجموعه­ نشونه­هاییه که اون در محیط می­یابد و به اون­ها جواب می­دهد. همه این مناسبات با محیط فیزیکی بر مجموعه ­ای از توضیح و تعبیر استواره که کنشگر از گذر اون­ها واقعیت رو درک و به اون معنایی می­دهد و به دنبال اون عمل می­ کنه (همون: ۵۷).

 

۳-۲-۳- واحد عمل داوطلبانه

 

پدیده بنیادی در نظریه عمل پارسونز همون چیزیه که اون واحد کنشی خوانده. اون این پدیده رو طبق چهار عنصر سازنده مشخص می­ کنه: اول اون­که، این واحد به وجود یه کنشگر نیاز داره؛ دوم اون­که، واحد کنشی لازمه هدف یا وضعیتی آتیه که کنشگر نسبت به اون جهت­گیری می­ کنه؛ سوم اون­که، این عمل در موقعیتی انجام می­گیرد که لازمه دو عنصره: چیزایی­که کنشگر نمی­تونه تحت نظارتشان داشته باشه (شرایط)، و دیگه اون چیزایی که کنشگر می ­تونه بر اون­ها نظارت داشته باشه (وسایل)؛ چهارم این­که، هنجارها و ارزش­ها در جهت تعیین انتخاب وسایل دست­یابی به هدف­ها نقش بازی می­ کنن (ریتزر، ۱۳۸۲: ۵۳۰). تصویر شماره ۳-۱ معنی­سازی واحد عمل داوطلبانه رو به صورت شماتیک نشون می­دهد.

هنجارها و ارزش­ها

کنشگر

شرایط وضعیتی

اهداف

شکل شماره۳-۱- عناصر واحد عمل داوطلبانه (ترنر، ۲۰۰۳: ۴۰)

وسیله یه

وسیله دو

وسیله سه

وسیله n ام

کنشگر طبق شرایط حاکم و هم اینکه هنجارها و اجبار­های فرهنگی مسلط و با در نظر گرفتن وسایل مختلفی که به اون­ها دسترسی داره، اهدافی رو واسه خود بر می­گزیند. از طرف دیگه، براساس همین محدودیت­ها و امکانات، نگرشی مشخص تو ذهن ایشون شکل می­گیرد. این نگاه روی یه طیف از نبود دست­یابی کامل به اهداف مورد نظر تا کام­یابی کامل در رسیدن به اهداف قرار می­گیرد. کنشگر در رسیدن به هدف با دسته­ای از محدودیت­ها روبرو شدن که در طرح نظری پارسونز به عنوان شرایط حاکم شامل شرایط فیزیکی و هم اینکه شرایط فرهنگی معرفی می­شن. با در نظر گرفتن اینکه کنشگر توانایی ایجاد تغییر در این بخش از نظام اجتماعی رو نداره، بنابرین اهداف ایشون در جهت و تحت این شرایط شکل می­گیرد. اما وسیله ها و وسایل دست­یابی به اهداف، با اینحال­که تحت تاثیر شرایط حاکم هستن، ولی کنشگر می ­تونه در مورد این وسیله مبادرت به انتخاب آزادانه­ی به شرط وضعیت بکنه. از این­رو، می­توان توقع داشت با در نظر گرفتن حضور دراز مدت فرد در خونواده، شرایط خانوادگی در اندازه باروری و فاصله­گذاری تاثیر زیادی داشته باشه.

 

۳-۲-۴- کارکردهای نظام عمل

 

هر نظام عمل از دیدگاه پارسونز دارای چهار کارکرد اساسی می­باشه که به نظر ایشون چهار نیاز ابتدایی و اساسی نظام عمل رو تامین می­ کنه (روشه، ۱۳۷۶: ۷۵). یه کارکرد، مجموعه فعالیت­هاییه که در جهت برآوردن یه نیاز یا نیازای نظام انجام می­گیرد (ریتزر، ۱۳۸۲: ۱۳۱).

از طرف دیگه، پارسونز کارکردهای ابتدایی رو به عنوان چهار ” بعد ” نظام عمل معرفی می­ کنه، درست در همون معنایی که اصطلاح بعد در فیزیک داره. یعنی، در هر لحظه از زندگی یه نظام عمل، اجزای کنشی که اون رو تشکیل می­ بدن باید در یکی از ابعاد چهارگانه جا گرفته باشن (روشه، ۱۳۷۶: ۷۵). هم­اون طور که از معنی فوق برمی­آید، کارکردهای پارسونز هم نشون دهنده وجود تحلیلی نظریه ایشون می­باشن که نوع نگاه به معنی جایگاه اون­ رو تغییر می­دهد، ولی در آخر نظام عمل تبیین می­شه.

چهار کارکرد یا چهار بعد نظام عمل عبارتند از: سازگاری، دست­یابی به اهداف، تنهایی و حفظ الگو.

۱- سازگاری: هر نظامی باید خودشو با موقعیتی که در اون قرار گرفته تطبیق دهد و محیط رو هم با نیازهایش موافق سازه (ریتزر، ۱۳۸۲: ۱۳۱). سازگاری کارش اینه که از نظام­های خارجی (نظام عمل) منابع مختلفی رو که نظام نیاز داره بگیره و عوضش­، فراورده­های تولید نظام رو عرضه کنه و با فرآوری و تبدیل این منابع، اونا رو واسه نیازای این نظام به­کار ببره.

۲- دست­یابی به اهداف: این بعد شامل مجموعه عمل­هاییه که اهداف نظام رو تعیین کرده و در واسه رسیدن به اهداف و جایزه­های مطلوب و تعریف شده، منابع و انرژی­هایی رو بسیج کرده و اداره می­ کنن.

۳- تنهایی: در هر نظام عمل، بعضی از اجزای عمل کارشون مراقبت و جلوگیری از گرایش­های کج­روی و حفظ هماهنگی میان اجزا و دوری کردن از مشکل­های عمیقه.

۴- حفظ الگو: هر نظامی باید انگیزه­های افراد و الگوهای فرهنگی آفریننده و نگه­دارنده­ این انگیزه­ها رو ایجاد، نگه­داری و تجدید کنه (روشه، ۱۳۷۵: ۷۶).

براساس نظر پارسونز، چهار کارکرد نامبرده با چهار نظام عمل پیوند دارن. ارگانیسم زیستی یه جور نظام کنشه که کارکرد سازگاری­اش رو از راه تطبیق و تغییر شکل جهان خارجی انجام می­دهد. نظام شخصیتی کارکرد رسیدن به هدف رو از راه تعیین هدف­های نظام و بسیج منابع واسه دست­یابی به اونا، انجام می­دهد. نظام اجتماعی، با تحت نظارت درآوردن اجزای سازنده­اش کارکرد تنهایی رو انجام می­دهد. آخرسر، نظام فرهنگی، کارکرد سکون رو با تجهیز کنشگران به هنجارها و ارزش­هایی که اون­ها رو به عمل برمی­انگیزد، انجام می­دهد (ریتزر، ۱۳۸۲: ۱۳۱).

زیر سیستم­های نظریه نظام عمل پارسونز، طبق یه نظام سلسله مراتبی با مبادله انرژی و اطلاعات با همدیگه رابطه دارن. پارسونز با الهام گرفتن از نظریه سیبرنتیک می­گوید نظام عمل، مثل هر سیستم فعالی، چه جاندار و چه بی­جون محل گردش بی­معطلی انرژی و اطلاعاته. این مبادله­های انرژی و اطلاعات میان اجزای نظامه که عمل نظام رو بر می­انگیزد. همه اجزای یه نظام از دید ذخیره اطلاعات و انرژی برابر نیستن؛ بعضی­ها بیش­تر انرژی در اختیار دارن، یه سری های دیگه ذخیره اطلاعاتشون بیش­تره (روشه، ۱۳۷۶: ۸۸).

یه سیب

 

 

 

 

 

 

 

ابعاد کارکردی نظام عمل نظام­های فرعی نظام عمل روابط سیبرنتیکی
حفظ الگوهای فرهنگی 

تنهایی

 

دست­یابی به اهداف

 

سازگاری

نظام فرهنگی 

نظام اجتماعی

 

نظام شخصیت

 

نظام ارگانیسم زیستی

مراتب عامل­های وضعی

مراتب عامل­های نظارت­کننده

غنی از انرژی

غنی از اطلاعات                   (نظارت­ها) 

 

شکل شماره ۳-۲- سلسله مراتب سیبرنتیکی نظام عمومی عمل(روشه، ۱۳۷۶: ۸۹)

 

حال اگه چهار نظام فرعی عمل رو در نظر بگیریم، می­توان گفت که نظام فرعی ارگانیسم زیستی از دید انرژی غنی­ترین و از دید اطلاعات فقیرترینه. پس از اون نظام روانی (شخصیت) و در مرتبه بالاتر نظام اجتماعی و در راس سلسله مراتب، نظام فرعی فرهنگی جا داره که بدون دودلی غنی­ترین اونا از دید اطلاعات و فقیرترین اونا از دید انرژیه. نتیجه این­که، عناصر فرهنگی نظام عمل بر نظام اجتماعی، بر شخصیت و بر ارگانیسم زیستی نظارت می­ کنن، در حالی که شخصیت بر ارگانیسم زیستی اعمال نظارت می­ کنه و خودش تحت نظارت نظام اجتماعی و نظام فرهنگی قرار داره (روشه، ۱۳۷۶: ۹۰). بر این پایه نظام شخصیت براساس هنجارها و ارزش­های تعریف شده به­وسیله نظام­های فرهنگی و اجتماعی، کارکرد خود رو مبنی بر دست­یابی به اهداف با بهره گرفتن از امکانات نظام ارگانیکی به انجام می­رساند. ارزش­ها و هنجارهای خانوادگی، شخصیت افراد رو تحت تاثیر قرار داده و روش مشارکت اون­ها در امور مربوط به خونواده رو تغییر می­دهد پس افراد طبق اندازه استقلال شخصیتی که در خونواده دارن، به عمل می­پردازند. با در نظر گرفتن این­که رفتار باروری به عنوان یه عمل جمعی در سطح خونواده مطرح می­باشه، به نظر می­رسد تحت تاثیر اندازه استقلال فرد قرار گیرد.

از طرف دیگه، با در نظر گرفتن گسترش حضور زنان در میدون­های اجتماعی، اندازه استقلال زنان بر مشارکت اجتماعی اون­ها اثرگزار می­باشه. نکته قابل توجه اینه که حضور اجتماعی لازمه کسب بعضی توانمندی­ها و مهارت­ها می­باشه و فرد هر اندازه دارای توانمندی­های بیشتری باشه، قدرت مشورت بیشتری واسه حضور اجتماعی داره.

 

۳-۲-۵- نظریه منابع در دسترس

 

در نظریه منابع در دسترس، تقسیم قدرت در خونواده و پایگاه قدرت هر کدوم از همسران، ناراحت از منابع در دسترس هر کدوم از اون­ها بوده و هم­اینجور اندازه استقلال و وابستگی زن و شوهر رو تحت تاثیر قرار می­دهد. در این نظریه، توانایی هر کدوم از همسران در برآورده کردن نیازای طرف مقابل، به عنوان منبع قدرت فرد تلقی می شه. از این رو، در جوامعی که وظیفه تامین زن رو دوش مرده و مرد، تنها منبع برآوردن نیازای خانواده س، همسر مرد از نظر ایدئولوژیک اجازه اعمال قدرت و تصمیم ­گیری پایانی یه سویه رو به شوهر می دهد. با افزایش نسبت زنان شاغل در جامعه و تامین بخشی از هزینه های خونواده به وسیله درآمد زنان شاغل، پایگاه قدرت زنان هم بهبود پیدا کرده. نظریه منابع، بر ارزش نابرابر مبادلات زن و شوهر در خونواده تاکید می کنه. با این نگاه، قدرت بیشتر در اختیار فردیه که نقش بیشتری در تامین نیازای خونواده داره و جنسیت این وسط اهمیتی نداره. در مقابل، دیدگاه دیگری هم هست که بر توانایی ارزش­های پدرسالارانه تاکید می ورزد. این ارزش­ها می­تونن پایه­ های قدرت زنان رو سست و قدرت مردان رو تقویت کنن ( گروسی، ۱۳۸۷، ۱۲).

بلود و ولف در سال ۱۹۶۰ مطرح کرده­ان که منابع شامل توانایی کسب درآمد، تحصیلات، اعتبار شغلیه که همه وابسته به دنیای اقتصاد بیرون از خونه هستن، جایی­که مردان برتری بیشتری نسبت به زنان دارن. با اینکه منابع غیر اقتصادی مانند مشارکت، پشتیبانی عاطفی و مهارت­های اجتماعی واسه زنان فایده هایی داره، اما در جوامع غربی اهمیت بیش­تری به پول، پایگاه شغلی میدن و این ویژگی­ها به طور دقیق چیزایی هستن که زنان رو در ازدواج برتر می سازه (ریتزر، ۱۹۷۹: ۳۹۰، به نقل از سفیری وآراسته، ۱۳۸۶: ۱۲۱).

بررسی­هایی که بلود و ولف انجام داده­ان نشون می دهد که پخش قدرت در خونواده بیش­تر به وجود اومده توسط تملک منابع ارزشمنده تا نقش­های جنسی سنتی. البته می توان بیان کرد که فرق­ها در منابع به خاطر تجویز نقش­های جنسی سنتیه که به روشنی این اجازه رو به مرد می دهد تا در زندگی توانایی کسب منابع مهم رو داشته باشه. یعنی، بین قدرت جدا از نقش­های جنسی سنتی و قدرت جدا از تملک منابع، رابطه دوطرفه هست (همون: ۴۳). شغل زن در روابط ایشون با همسر در بخش قدرت، انجام کارای منزل، معنی نقش­های زن و مرد، تعداد واقعی و تعداد مطلوب بچه­ها، موفقیت در برنامه ­ریزی خانوادگی و در آخر رضایت زن موثره. از طرفی شاغل شدن زن، موجب مشارکت بیشتر مرد در کارای خونه می شه. این از یه طرف موجب کاهش قدرت شوهر و از طرف دیگه موجب افزایش برابری­ها در تصمیم ­گیری­ها می شه و مشارکت مرد در امور منزل رو افزایش می دهد (میشل،۱۳۵۴: ۱۹۴).

بخشی از منابع قدرت زنان در خونواده مربوط به اندازه توانمندی اون­ها در زندگی اجتماعی و دسترسی به منابع اطلاعاتی و کسب آگاهی می­باشه. امروزه یکی از منابع اصلی کسب اگاهی و توانمندی در سطح اجتماع، اندازه دسترسی و به کار گیری رسانه­های جمعی می­باشه. از طرف دیگه، مهارت­های فرد شامل مهارت­های ارتباطی و اجتماعی و هم اینکه توان انجام اموری می­باشه که می ­تونه قدرت اقتصادی زن رو بالا برده و از وابستگی ایشون به همسرش کم کنه.

امروزه رسانه­ها، چه رسانه­های جمعی و چه رسانه­های نوین، نقش کلی­ای در زندگی جمعی افراد اجرا می­ کنن. رسانه­ها نقش کلی­ای در تغییرات فرهنگی، اجتماعی شدن، هویت بخشی، آگاه­سازی اعضای جامعه و … اجرا می­ کنن، به خاطر همین، مصرف و کاربرد شکل های جور واجور رسانه­ها از جهات جورواجور و در میان گروه­های اجتماعی روش زوم شده. مطالعه مصرف رسانه­ها در جامعه ایران خیلی خیلی مهمه، چون شدیدا ترجیحات زنان رو تحت تاثیر قرار می­دهد. یکی از دلایل این موضوع، به وجود اومده توسط روندهای گذشته اجتماعی در جامعه ایران و برجسته  شدن حضور زنان در میدون­های جورواجور اجتماعیه که به دنبال اون مطالعه خواسته­ها، نیازها و مصارف فرهنگی زنان و رفتارای اونا می­باشه (کلانتری و همکاران، ۱۳۹۱: ۸۰). رفتار باروری هم از جمله رفتارهاییه که با در نظر گرفتن الگوبخشی رسانه­ها و هم اینکه آگاهی بخشی نسبت به امتیازات و مشکلات فرزندآوری تحت تاثیر اندازه و نوع به کار گیری رسانه­ها قرار می­گیرد.

 

 

۳- ۴- چارچوب نظری تحقیق

 

چارچوب اصلی این تحقیق بر نظریه عمل اجتماعی پاسونز می­باشه. با در نظر گرفتن این­که باروری کلا یه امر ارادی بوده و فرد در شکل­ گیری اون نقشی اساسی داره، پس می­توان اون رو یه عمل حساب داشت. هر چند در اصطلاح عادی جمعیت شناسی از باروری به عنوان یه رفتار یاد می­شه، ولی تالکوت پارسونز به عنوان مشهورترین نظریه­پرداز در مورد عمل اجتماعی، تلاش داشت نظریه عمل رو از رفتارگرایی جدا سازه. در واقع، اون واسه اون اصطلاح عمل رو انتخاب کرد که دلالتی متفاوت از اصطلاح رفتار داره. رفتار دلالت بر عکس العمل مکانیکی در برابر محرک­ها داره، حال­اون­که اصطلاح عمل بر یه فراگرد فعالانه، خلاقانه و ذهنی دلالت می­ کنه(ریتزر، ۱۳۸۲: ۵۲۹).

پدیده بنیادی در نظریه عمل پارسونز همون چیزیه که اون واحد کنشی خوانده که از نظر ایشون ماهیتی داوطلبانه داره. کنشگر طبق شرایط حاکم و هم اینکه هنجارها و اجبار­های فرهنگی مسلط و با در نظر گرفتن وسایل مختلفی که به اون­ها دسترسی داره، اهدافی رو واسه خود بر می­گزیند. از طرف دیگه، براساس همین محدودیت­ها و امکانات، نگرشی مشخص تو ذهن ایشون شکل می­گیرد. این نگاه روی یه طیف از نبود دست­یابی کامل به اهداف مورد نظر تا کام­یابی کامل در رسیدن به اهداف قرار می­گیرد. کنشگر در رسیدن به هدف با دسته­ای از محدودیت­ها روبرو شدن که در طرح نظری پارسونز به عنوان شرایط حاکم شامل شرایط فیزیکی و هم اینکه شرایط فرهنگی معرفی می­شن. با در نظر گرفتن این­که کنشگر توانایی ایجاد تغییر در این بخش از نظام اجتماعی رو نداره، بنابرین اهداف ایشون در جهت و تحت این شرایط شکل می­گیرد. اما وسیله ها و وسایل دست­یابی به اهداف، با اینحال­که تحت تاثیر شرایط حاکم هستن، ولی کنشگر می ­تونه در مورد این وسیله مبادرت به انتخاب آزادانه­ی به شرط وضعیت بکنه. از این­رو، می­توان توقع داشت با در نظر گرفتن حضور دراز مدت فرد در خونواده، شرایط خانوادگی در اندازه باروری و فاصله­گذاری تاثیر زیادی داشته باشه.

در نظریه منابع در دسترس، تقسیم قدرت در خونواده و پایگاه قدرت هر کدوم از همسران، ناراحت از منابع در دسترس هر کدوم از اون­ها بوده و هم اینکه اندازه استقلال و وابستگی زن و شوهر رو تحت تاثیر قرار می­دهد. بخشی از منابع قدرت زنان در خونواده مربوط به اندازه توانمندی اون­ها در زندگی اجتماعی و دسترسی به منابع اطلاعاتی و کسب آگاهی می­باشه. امروزه یکی از منابع اصلی کسب آگاهی و توانمندی در سطح اجتماع، اندازه دسترسی و به کار گیری رسانه­های جمعی می­باشه. از طرف دیگه، مهارت­های فرد شامل مهارت­های ارتباطی و اجتماعی و هم اینکه توان انجام اموری می­باشه که می ­تونه قدرت اقتصادی زن رو بالا برده و از وابستگی ایشون به همسرش کم کنه.

امروزه رسانه­ها، چه رسانه­های جمعی و چه رسانه­های نوین، نقش کلی­ای در زندگی جمعی افراد اجرا می­ کنن. رسانه­ها نقش کلی­ای در تغییرات فرهنگی، اجتماعی شدن، هویت بخشی، اگاهی اعضای جامعه و … اجرا می­ کنن، به خاطر همین، مصرف و کاربرد شکل های جور واجور رسانه­ها از جهات جورواجور و در میان گروه­های اجتماعی روش زوم شده (کلانتری و همکاران، ۱۳۹۱: ۸۰). رفتار باروری هم از جمله رفتارهاییه که با در نظر گرفتن الگوبخشی رسانه­ها و هم اینکه آگاهی بخشی نسبت به امتیازات و مشکلات فرزندآوری تحت تاثیر اندازه و نوع به کار گیری رسانه­ها قرار می­گیرد.

به­طور خلاصه به نظر می­رسد رفتار باروری زنان تحت تاثیر اندازه استقلال اون­ها در خونواده می­باشه. از طرف دیگه، اندازه توانمندی­های فردی و اجتماعی زنان که شامل آگاهی و ارتباطات اجتماعی اونا و هم اینکه توانایی­های فردی­شون می­باشه؛ بر رفتار باروری زنان موثره. استقلال زنان بستری رو واسه ارتقای توانمندی­های اجتماعی اونا جفت و جور می­سازه، هر چند توانمندی­های اجتماعی هم در دراز مدت می­تونن بر استقلال زنان اثر­گذار باشن، ولی به طور نظری می­توان گفت هر اندازه اندازه استقلال زنان بیشتر باشه، اندازه توانمندی­های اون­ها هم بیشتر میشه. پس براساس چارچوب نظری تحقیق می­توان مدل نظری زیر رو نشون داد:

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

۳-۴-۱- مدل نظری تحقیق

ویژگی­های جمعیتی

رفتار باروری

توانمندی اجتماعی

استقلال زنان

 

 

 

 

 

 

 

شکل شماره ۳-۴-۱- مدل نظری تحقیق

 

۳-۴-۲- مدل تجربی تحقیق

 

استقلال زنان

اراده کردن

اقتصادی

جابجایی

توانمندی اجتماعی

مصرف رسانه

شبکه روابط

مهارت اجتماعی

مهارت زندگی

رفتار باروری

فاصله ازدواج تا تولد اول

تعداد فرزندان

فاصله تولد اول تا دوم 

ویژگی­های جمعیتی

سن

سن همسر

تحصیلات

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل شماره ۳-۴-۲- مدل تجربی تحقیق

 

۵-۳- فرضیات تحقیق:

 

  • بین درآمد زن و رفتار باروری رابطه هست
  • بین تحصیلات زن و رفتار باروری رابطه هست.
  • بین تحصیلات همسر و رفتار باروری رابطه هست.
  • بین مهارت­های فردی زن و رفتار باروری رابطه هست.
  • بین مهارت­های اجتماعی زن و رفتار باروری رابطه هست.
  • بین شبکه روابط اجتماعی زن و رفتار باروری رابطه هست.
  • بین سن زن و رفتار باروری رابطه هست.
  • بین سن همسر و رفتار باروری رابطه معنی دار هست.
  • بین سن ازدواج زن و رفتار باروری رابطه هست.
  • بین فرق سنی زن با همسر و رفتار باروری رابطه هست.
  • بین به کار گیری رسانه به وسیله زن و رفتار باروری رابطه هست.
  • بین استقلال جا­به­جایی زن و رفتار باروری رابطه هست.
  • بین استقلال تصمیم ­گیری زن و رفتار باروری رابطه هست.
  • بین استقلال اقتصادی زن و رفتار باروری رابطه هست.

[۱] . Demont

[۲] . Bhende

[۳] . Fridman and et al

[۴] . Leibenstein

[۵]. Concrete Concept

[۶]. Heuristic Concept

[۷]. Actor – Situation

[۸] . Dimension

[۹] . Adaptation

[۱۰] . Goal – Attainment

[۱۱] . Integration

[۱۲]. Latency

[۱۳]. Blood & Wolfe

[۱۴]. Ritzer

[۱۵]. Michel

علمی