روانشناسی عود مصرف مواد

علل دیگه برگشت مصرف رو به فرایندهای به درد نخور شناختی و هیجانی ربط میدن. بنا به گفتۀ هِیمن[۲۰] (۲۰۱۱)، عوامل موندگاری بخش رفتارای اعتیاد آور شامل ولع مصرف  و کژکاری در تنظیم شناختی و هیجانیه. انگار ولع مصرف مواد به وسیلۀ فرایندهای شناختی- هیجانی خودکار یا غیر خودکار کنترل می شن، طوریکه نظریه های ولع مصرف عموماً تأکید می کنن اشتیاقا[۲۱] در افراد با فعال شدن هیجانا و انگیزه های جستجوی مواد در رابطه هستن (تیفانی[۲۲]، ۱۹۹۰، به نقل از کیانی و همکاران، ۱۳۹۱). هدف قرار دادن فاکتورهای خطرزا، موقعیتای پرخطر، جنبه های ویژۀ رفتاری، و پردازشای شناختی و هیجانی به درد نخور که منتهی به برگشت مصرف مواد می شن یه اولویت درمانی لازم حساب می شه.

 

۲-۲-۳ ذهن آگاهی

متغیر درمانی مهم در تحقیق جاری ذهن آگاهیه. این معنی در سالای گذشته در دنیای درمان جایگاه خاصی پیدا کرده. معنی «ذهن آگاهی» از مذهب بودا[۲۳] با سنت ۲۵۰۰ ساله از هند شروع شده و بعد از از این رو به اون رو شدن به غرب دور راه پیدا کرده (آپل و کیم-آپل، ۲۰۰۹). ذهن آگاهی در آیین بودا  با عنوان توجه محض یا ثبت غیر استدلالی رویدادها بدون عکس العمل یا آزمایش  ذهنی تعریف شده (کارداسیوتو[۲۴]، ۲۰۰۵)، در واقع ذهن آگاهی واکنشی پیشگیرانه واسه افکاریه که ما رو غمگین یا مضطرب می کنه و به ما کمک می کنه تا به حالت تعادل بعد از هیجانای تجربه شدۀ منفی برگردیم (هریس[۲۵]، ۲۰۱۳).

محققان بسیاری اثر ذهن آگاهی رو بر احساسات، هیجانات، و ادراکات ما مورد بررسی قرار دادن و به تعاریف و یافته های زیادی دست پیدا کردن مثلا، ذهن آگاهی به عنوان یه احساس بدون قضاوت[۲۶] و متعادل از آگاهی[۲۷] تعریف شده که به روشن دیدن و پذیرش هیجانات و پدیده های فیزیکی، همونجوریکه اتفاق می افتن، کمک می کنه (نف، ۲۰۰۳). افراد ذهن آگاه واقعیات داخلی و خارجی رو آزادانه و بدون دستکاری درک می کنن و توانایی زیادی در روبرو شدن با دامنه خیلی از تفکرات، هیجانات و تجربه ها (مثل مورد پسند و ناخوشایند) دارن (براون و همکاران، ۲۰۰۷).

آپل و کیم- آپل (۲۰۰۹) می گن که مراقبۀ ذهن آگاهی با «آرامش»[۲۸] فرق داره، بدین صورت که در آرامش فرد به احساسات بدنی[۲۹] و تنفس توجه می کنه ولی در مراقبه ذهن آگاهی افکار و هیجانات در حالت آرامش مورد قبول ذهن واقع می شن. هر چند هدف اصلی ذهن آگاهی آروم سازی نیس اما مشاهدۀ غیرقضاوتی رویدادهای منفی داخلی یا تحریک فیزیولوژی باعث بروز این حالت می شه (بورکووِک[۳۰]، ۲۰۰۲).

در واقع ذهن آگاهی به معنی توجه کردن به تجربیات لحظه به لحظه مانند احساسات فیزیکی، هیجان، ولع، و تنشه و این توجه در حالیه که تجربیات بدون اقدام، بدون قضاوت، بدون نشخوار فکری و بدون تلاش در ثبت اونا مورد قبول ذهن واقع می شن (دیویس و همکاران، ۲۰۰۷). وقتی که ما مستقیماً به چشم هیجانات آزاردهنده نگاه می کنیم و درک می کنیم که هیجانات چه هستن و چیجوری عمل میکنن، به همون اندازه بیشتر از جلو چشمامون پنهون می شن مانند سیاهی جنگل  که زیر خورشید صبحگاهی کم کم پنهون می شه و زیباییای اونو می شه. بعد از اون هر زمان که هیجانات فوران کنن، اونا باعث زنجیره ای از افکار که ما رو به اقدام مجبور می کنن، نمی شه. مراقبۀ ذهن آگاهی، ممکنه منتهی به آسون کردن رشد بینشِ فراشناختی[۳۱] شه، چون در این مراقبه (مانند بینش فراشناختی)، افکار و حوادث به صورت گذرا، ذهنی و غیر واقعی درک می شن تا تجلی دقیق حقیقت (بیشاپ و همکاران، ۲۰۰۴).

با تمرین مهارتای ذهن آگاهی که یه جور آگاهی لحظه به لحظه س، فرد به الگوهای افکار، احساس و تعاملاتش با بقیه بینش پیدا می کنه و در نتیجه می تونه استادانه و بطور ثمربخش، نه اینکه به صورت خودکار و ازروی عادت و ناهوشیارانه، جواب مناسب دهد (تیزدیل[۳۲] و همکاران، ۲۰۰۰). نگفته نمونه که این مهارت احتیاج به تمرین داره. دیویس و همکاران (۲۰۰۷) می گن که ذهن آگاهی یه مهارته و مانند یادگیری یه آلت موسیقی، نیاز به تمرین روزانه و تکراری داره. از دیدگاه روانشناسی غرب، وقتیکه ذهن آگاهی هم از راه مراقبه رسمی و هم با تمرین روزانه یاد گرفته می شه یه روند بیداری[۳۳] اتفاق میفته( کابات-زین، ۱۹۹۹).

روانشناسی

پژوهشگرانی مثل دیویدسون و همکاران (۲۰۰۳)، مالیبوف- هرتیوباس (۲۰۱۳)، نریمانی و همکاران (۱۳۸۹)، نجاتی و همکاران (۱۳۹۰)، موسویان و همکاران (۱۳۸۹)، صادقی و همکاران (۱۳۸۹)، بساک نژاد و همکاران (۱۳۹۰)، و حناساب زاده اصفهانی و همکاران (۱۳۸۸، ۱۳۸۹) در پژوهشای خود به نقش مثبت ذهن آگاهی یا درمانای بر پایۀ ذهن آگاهی بر سلامتی فهمیدن.

۲-۲-۴ اعتیاد

اعتیاد

رابطه بین اعتیاد و ذهن آگاهی و چگونگی تأثیرپذیری اون از ذهن آگاهی و هم اینکه رابطه اعتیاد با استرس در زیر توضیح داده می شن.

استرس

[۱]- Negative Affect

[۲]- Motivation

[۳]- Urge

[۴]- Craving

[۵]- Self-Efficacy

[۶]- Dysfunctional Coping Skills

[۷]- High Risk Situations

[۸]-Witkiewits

[۹]- Positive Affect

[۱۰]- Urges and Testing Control

[۱۱]-Breslin

[۱۲]- Drug-Seeking

[۱۳]-Baker

[۱۴]-Newton

[۱۵]- Negative Reinforcement (Pain avoidance)

[۱۶]- Positive Reinforcement (Pleasure seeking)

[۱۷]- Incentive Salience (Craving)

[۱۸]- Stimulus Response Learning (Habits)

[۱۹]- Inhibitory Control Dysfunction (Impulsivity)

[۲۰]-Heymen

[۲۱]- Urges

[۲۲]- Tiffany

[۲۳]-Budhha

[۲۴]-Cardaciotto

[۲۵]-Harris

[۲۶]- Non-Judgmental

[۲۷]- Awareness

[۲۸]- Relaxation

[۲۹]- Body Sensations

 

[۳۰]-Borkovec

[۳۱]- Metacognition Insight

[۳۲]-Teasdale

[۳۳]- Awareness

علمی