منبع پایان نامه ارشد درباره استان لرستان

دانلود پایان نامه

یا پیشگیری از بیماریها مرتبط با رادیکالهای آزاد معرفی شده اند،از طرفی با توجه به اثبات اثرات سوء و نامطلوب آنتی اکسیدانهای ترکیبی بر بدن انسان و با پیشرفت علوم و صنایع غذایی گرایش روزافزونی نسبت به جایگزینی افزودنیهای طبیعی به جای انواع ترکیبی بوجود آمده است (رضازاده و همکاران،1382).

گیاه Ferulago angulata در کشورهای ترکیه، سوریه، لنبان و عراق پراکنش دارد (مظفریان،1375).
در ایران در نواحی کوهستانی زاگرس از ارتفاع 1900 متر به بالا در استانهای کرمانشاه، کردستان، همدان و لرستان پراکنش دارد. جنس Ferulago دارای 7 گونه در ایران است و 35 گونه در سراسر دنیاست. اغلب گونه های آن از گیاهان با ارزش مرتعی محسوب می شوند. از گونه F. angulata در استانهای غربی کشور به عنوان ماده غذایی جهت معطر نمودن روغن حیوانی استفاده می شود (میرزا و همکاران،1375).
گیاه F.angulata که بومی ایران و خاص منطقه غرب است از دیرباز به صورت سنتی و با افزودن به مواد لبنی به خصوص روغن، با ایجاد طعم بسیار مطبوع، از فاسد شدن آن جلوگیری و با قرار دادن در لابلای گوشت برای مدتی آن را نگهداری می نموده اند (Loiger,1991). گونه های فرولاگو، فرولا و پرانگوس در زمان های قدیم در طب سنتی به عنوان مسکن، هضم کننده و در درمان کرمهای روده و هموروئید استفاده شده است (Alkalin,1999;Baytop et al.,1999).

فصل سوم
مواد و روش ها

3-1 جمع آوری گیاهان دارویی مورد مطالعه
جمع آوری گیاهان دارویی در رویشگاه های طبیعی آنها جهت بدست آوردن مواد اولیه به نظر کاری آسان است در حالی که این گونه نیست زیرا نیاز به شناخت و تجربه دارد. علاوه بر شناسایی دقیق گیاه، آشنایی با محل رویش، نیازها و شرایط اکولوژیکی آن نیز از ضروریات به شمار می رود. بنابراین جمع‌آوری و برداشت گیاهان دارویی نیازمند به داشتن اطلاعات کافی در مورد گیاه مورد نظر، رویشگاه آن و بیولوژی آن جهت مشخص کردن بهترین وقت برداشت می باشد. در زمان برداشت گیاه دارویی باید گیاه سالم را چید، به عبارت دیگر نباید هیچ گونه خرابی یا بریدگی داشته باشد و باید در آغاز فصل خشک شدن چیده شود. در زمان جمع آوری باید هر گونه ی گیاهی را در سبد یا ظرف کاغذی، جعبه های چوبی یا مقوایی جداگانه ای قرار داد و قبل از پلاسیده شدن خشک نمود (ژان و همکاران، 1374).
گیاهان اسانس دار نباید در ساکها یا جعبه های پلاستیکی نگهداری کرد زیرا پلاستیک اسانس را جذب کرده و از سطح خارجی خود تبخیر می کند (فلوک، 1379).
وقتی از اندامهای مورد نظر یک گیاه دارویی بیشترین مقدار ممکن مواد مؤثره استخراج گردد در واقع محصول دلخواه به بهترین وجه بدست آمده است. از این رو، زمانی باید اقدام به جمع آوری گیاهان دارویی نمود که اندامهای مورد نظر محتوی حداکثر مقدار ماد? مؤثره باشد. مواد مؤثره ی موجود در پیکر رویشی در مرحله گل زایی از مناسب ترین کیفیت برخوردار خواهند شد. گل های حاوی مواد دارویی هنگامی که کاملاً رسیده باشند از مقادیر فراوانی ماده مؤثره برخوردار هستند. اندامهای دارویی مورد نظر (ریشه ها، ساقه، برگ ها و گل ها و …) پس از جمع آوری از مقادیر فراوانی رطوبت برخوردارند. این اندامها را طوری باید خشک نمود که بعداً بتوان از آنها استفاده کرد. از مهمترین و در عین حال رایج ترین تسهیلات مذکور، عملیات خشک کردن، اندامهای گیاهی جمع آوری شده است. عملیات مربوط به استخراج اسانس نیز در برنامه مربوط به استفاده از گیاهان دارویی جایگاه عمده ای دارد.
خشک کردن عبارتست از کاهش مقدار رطوبت در اندامهای جمع آوری شده، به طوری که بتوان بدون هیچ خطری آنها را برای مدتی نگهداری نمود. روش خشک کردن به میزان و نوع رطوبت در اندامهای گیاه (از نظر پیوند شیمیایی) بستگی دارد. هنگام خشک کردن اندامهای جمع آوری شده، رطوبت همواره از توده های متراکم تر به توده های کم تراکم حرکت می کنند. مدت زمان لازم برای خشک کردن به وضعیت دما و دستگاه تهویه بستگی دارد. از آنجایی که گیاهان دارویی نسبت به درجه حرارتهای بالا حساس اند و به این سبب تغییراتی در مواد مؤثره آنها پیدا می شود، لذا معمولاً از درجه حرارتهای بالا برای خشک کردن استفاده نمی شود (امید بیگی، 1379).
سه گونه گیاهی از تیره چتریان به نام های Grammosciadium platycarpum ، Chaerophyllum macropodum ، Ferulago angulata و یک گونه از تیره نعنا به نام Salvia bracteata از ارتفاعات مله کوه در شهرستان رومشکان واقع در استان لرستان جمع‌آوری شد.گیاهان مذکور را که به صورت وحشی و خودرو در منطقه یاد شده رویش می یابند در فصل بهار و تابستان سال 1392 (اردیبهشت-تیر ماه) همراه با نمونه های گیاهی دیگری جمع آوری شدند. جهت شناسایی و نامگذاری، آن ها را به مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی خرم آباد انتقال داده شد. برای چیدن گیاهان مورد نظر از چاقوی تیز، قیچی باغبانی و غیره استفاده شد. برای انتقال گیاهان چیده شده از کیسه های پارچه ای و کارتن استفاده شد و بعد از برطرف نمودن ناخالصی های مختلف جهت خشک کردن اندامهای مختلف هر گیاه را به طور جداگانه، جدا کرده و در معرض هوا پهن کرده و یک روز در میان آنها را زیر و رو و از گرم شدن آنها جلوگیری شد زیرا آنزیم های موجود در گیاه ممکن است مواد مؤثره را تجربه کنند.
3-2- روش های استخراج اسانس های گیاهی
روش های استخراج متعددی در تولید اسانس های گیاهی استفاده می شود و بسته به نوع گیاه و نوع مواد مؤثره اسانس روش بکار رفته متفاوت است. روش اسانس گیری یکی از نکات کل
یدی است که نوع کیفیت اسانس بدست آمده را تعیین می نماید. انتخاب روش اشتباه و اجرای آن روش، اسانس را خراب و پارامترهای شیمیایی آن را تغییر می دهد.
فرایند جداسازی اسانسها به طور معمول با یکی از روشهای زیر انجام می شود(Suarez, 1996) .
3-2-1 تقطیر (Distillation)
روشهای عمومی:
تقطیر با آب (Hydrodistillation)
تقطیر با بخار آب (Steam distillation)
تقطیر با آب و بخار آب (Water and steam distillation)
روش های خاص:
تکریر (Cohobation)
تصفیه بوسیله تقطیر (Rectification)
تقطیر جزء به جزء (Fractional distillation)

مطلب مشابه :  منابع پایان نامه دربارهاستان تهران، منابع محدود، اقتصاد کشور، جبران خسارت

3-2-1-1- روش تقطیر با آب
این روش آسان ترین و قدیمی ترین روش استخراج اسانس است که در آن گیاه به طور مستقیم در داخل آب حرارت داده می شود تا بخارهای حاصل پس از عبور و سرد شدن جمع آوری و اسانس جدا شود. در این روش اگر قسمتی از گیاه با آب پوشانده نشود و با جدار ظرف در تماس باشد در محیط آبی تجزیه شده و بر کیفیت اسانس نهایی تأثیر می گذارد که از معایب این روش می باشد. دستگاه کلونجر1 و فارماکوپه بریتانیایی برای این روش استفاده می شود.
3-2-2 – روش های اسانس گیری فشاری (Expression)
روش فشار اسفنجی (Sponge expression)
روش پیاله مخصوص اسانس گیری (Ecuelle a piqure)
روش سایش ماشینی (Machine abrasion)
3-2-3- روش های استخراج با حلال (Solvent extraction)
خیساندن در چربی داغ
خواباندن در لابلای چربی (Enfleurage)
استخراج توسط حلال (Maceration)
استخراج با حلال فوق بحرانی کربن دی اکسید (()Supercritical fluid extraction).
3-2-4 استخراج به وسیله آنزیمها
با توجه به این که روش های عمومی تقطیر جهت تهیه اسانس ها کاربرد بیشتری دارد، این روشها در اینجا شرح داده می شود.
3-5- دستگاه کلونجر (Clevenger apparants)
یکی از روش های اسانس گیری از گیاهان، استفاده از دستگاههای کلونجر می باشد. در این روش ماده گیاهی را در دستگاه ریخته و با آب جوشانده می شود. اساس کار بدین ترتیب است که مواد گیاهی به صورت خرده شده در بالن ریخته می شوند سپس به آنها آب اضافه شده پس از به جوش آمدن آب، بخار آب همراه اسانس از لوله بالا آمده و در یک سرد کننده به صورت قطرات مختلط از آب و اسانس در یک لوله مدرج جمع می شوند و چون اسانس سبک تر و یا سنگین تر از آب است بالا یا پایین آب قرار می گیرد و لذا دو فاز ایجاد می کنند که به آسانی قابل جداسازی است.

شکل3-1 دستگاه کلونجر
3-6- روش های جداسازی اجزاء روغن های اسانسی
روغن های اسانسی مخلوط پیچیده ای از ترکیبات شیمیایی می باشند. در طی قرون گذشته عمدتاً تقطیر جز به جز برای جداسازی اسانس ها به کار می رفت، اما از آنجاییکه نقطه جوش ترپن ها بسیار نزدیک به هم است، این روش جداسازی را به نحو مطلوب انجام نمی دهد ((Ferrer, 2000. روش های متفاوتی که برای جداسازی ترکیبات اسانسی بکار می رود عبارتند از:
کروماتوگرافی ستونی، کروماتوگرافی لایه نازک، کروماتوگرافی گازی و کروماتوگرافی مایع با کارآیی بالا.
3-7-روش های شناسایی ترکیبات روغن های اسانسی
تکنیک های زیر برای تشخیص و شناسایی اجزای اسانس ها بکار می رود:
طیف رزونانس مغناطیسی هسته (NMR)
طیف مادون قرمز (IR)
طیف ماوراء بنفش و مرئی (UV – Vis)
کروماتوگرافی گازی (Gc)
طیف سنج جرمی (MS)
کروماتوگرافی گازی کوپل شده با طیف سنج جرمی (GC- MS)
به دلیل رایج بودن استفاده از روش های جداسازی و شناسایی GC و GC- MS، این دو روش به طور مختصر بررسی می شود.
3-8- شناسایی توسط کروماتوگرافی گازی
مقایسه حجم بازداری1 و زمان بازداری2 بر حسب دقیقه در جداسازی کیفی توسط GC در مورد ترکیبات استاندارد و نمونه تحت شرایط مشابه بکار می رود. زمان بازداری تحت تأثیر عواملی چون نوع و سرعت جریان گاز حامل، ترکیب و طبیعت فاز ساکن ستون، طول ستون، درجه حرارت ستون، فشار ورودی و خروجی گاز و مقدار نمونه قرار می گیرد. ((Andersson, 1997 & Rashid, 1997. لذا این پارامتر کمیت ایده آلی نیست. بنابراین در اینجا شاخص بازداری کواتز 1 استفاه می گردد.
3-9- سیستم شاخص بازداری کواتز
به منظور اجتناب از محاسبه ضرایب تصحیح پیچیده، حجم یا زمان بازداری به یک جزء نسبت به حجم یا زمان بازداری یک ماده معلوم و استاندارد در ستون یکسان و تحت شرایط مشابه اندازه گیری می‌شود. به این ترتیب دسته ای از متغیرها که پارامترهای بازداری را تحت تأثیر قرار می دهند حذف می شوند. جزء معلوم و استاندارد را می توان قبل از تزریق مخلوط مورد نظر به دستگاه تزریق نمود. معمولاً سری‌های همرده به عنوان اجزای معلوم و استاندارد به کار می روند. معمول ترین سری های همرده، هیدروکربن های پارافینی نرمال هستند که اولین بار توسط دانشمندی به نام کواتز برای این منظور استفاده شدند.. شاخص بازداری کواتز به عنوان عملی ترین پارامتر برای شناسایی اجزای تفکیک شده در شرایط هم دما در کروماتوگرافی گازی پذیرفته شده است. این شاخص از روی زمان های بازداری تنظیم شده مربوط به ترکیب مورد نظر و آلکان هایی که قبل و بعد از آن خارج می شوند قابل محاسبه است.

مطلب مشابه :  پایان نامه ارشد رایگان دربارهمدارس هوشمند، استان مازندران، معلمان مدارس، نقشه راه

در این رابطه، z تعداد اتم های کرین مربوط به آلکان نرمال و X اشاره به ترکیب مورد نظر، و به ترتیب زمان های بازداری آلکانهای نرمال Z و Z+1 اتم کربن بوده که به ترتیب قبل و بعد از جزء X که دارای زمان بازداری (RT(X) می باشد از ستون خارج می شوند.
طبیعت فاز ساکن و درجه حرارت فاکتورهای اصلی مؤثر بر شاخص کواتز می باشند. شاخص کواتز تحت تأثیر فاکتورهای ثانویه مانند طبیعت گاز حامل و فشار ستون و نیز میزان جذب ترکیب مورد نظر یا آلکان نرمال در ستون قر
ار نمی گیرد((Blomgren, 2002.
3-10- روش شناسایی ترکیبات موجود در اسانس گونه های مورد مطالعه
جهت جداسازی و شناسایی ترکیبات همه گونه مورد مطا لعه از روش فیزیکی تجزیه ای توسط دستگاه کروماتوگرافی گازی کوپل شده با طیف سنج جرمی استفاده شد. در این روش اسانس استخراج شده از هر سه گیاه توسط تقطیر با آب، به دستگاه GC/MS تزریق شده و مواد متشکله بر اساس نقطه جوش و قطبیت در طول یک ستون بلند 30 متری از یکدیگر جدا گردیدند. ترکیبات خارج شده از ستون توسط دستگاه MS و نرم افزار مربوط شناسایی شدند. اساس کار GC مرحله ساکن به صورت یک فیلم نازک روی یک جسم جامد بی اثر پخش شده و نمونه پس از انتشار بین آن دو، از مرحله مایع خارج می‌گردد. حلال مورد استفاده برای اجسام مختلف جذب متفاوتی داشته، بنابراین در گاز حامل ترکیب ها به طور جداگانه از ستون خارج گردیده و پس از وارد شدن در دتکتور ثبت می شوند. تشخیص اجزاء به دست آمده از روی زمان بازداری آنها صورت می گیرد. به این ترتیب هر جسمی RT ثابتی دارد و با در دست داشتن استاندارد هایی از اجزاء سازنده اسانس ها عملاً تشخیص داده می شود (هی و واترمن، 1379)
3-11- مشخصات و برنامه دمایی دستگاه GC/MS استفاده شده در این تحقیق
دستگاه گاز کروماتوگرافی استفاده شده از نوع Agilent 6890 با ستون به طول 30 متر، قطر داخلی 25/0 میلمتر و ضخامت لایه 25/0 میکرومتر از نوع HP-5MS بود. برنامه دمائی ستون به این نحو تنظیم گردید: دمای ابتدایی آون 50 درجه سانتیگراد و توقف در این دما به مدت 5 دقیقه، گرادیان حرارتی 3 درجه سانتیگراد در هر دقیقه، افزایش دما تا 240 درجه سانتیگراد با سرعت 15 درجه در هر دقیقه، افزایش دما تا 300 درجه و سه دقیقه توقف در این دما. دمای اتاقک تزریق 290 درجه سانتیگراد بود و از گاز هلیوم به عنوان گاز حامل با سرعت جریان (فلو) 8/0 میلی متر در دقیقه استفاده گردید. طیف نگار جرمی مورد استفاده مدل Agilent 5973 با ولتاژ یونیزاسیون 70 الکترون ولت، روش یونیزاسیون EI و دمای منبع یونیزاسیون 220 درجه سانتیگراد بود. شناسایی طیفها به کمک شاخص بازداری آنها و مقایسه آن با شاخص های موجود در کتب مرجع و مقالات و با استفاده از طیفهای جرمی ترکیبات استاندارد و استفاده از اطلاعات موجود در کتابخانه کامپیوتری صورت گرفت.

3-12- عصاره گیری
عصاره‌گیری عبارت است از استخراج مواد مؤثره و فعال بوسیله یک حلال مناسب است. انتخاب سیستم حلال‌های مورد استفاده در عمل عصاره‌گیری، براساس توانایی آنها در انحلال حداکثر مقدار مواد فعال و حداقل مواد ناخواسته است.
عصاره‌های گیاهی مخلوط‌های هتروژنی از اجزاء هستند که تعدادی از آنها از لحاظ فارماکولوژیکی فعال و عده ای از آنها بی‌اثر می‌باشند.
از میان مواد گیاهی مختلف تشکیل دهنده عصاره می‌توان از آلکالوئیدها، تانن‌ها، فلاونوئیدها و … نام برد. برای عصاره گیری معمولاً از حلال‌هایی مانند: اتانل با درجه‌های الکلی مختلف، اتر، استون، آب و یا مخلوطی از آنها استفاده می‌شود. حلال هایی که برای عصاره‌گیری در مقادیر تجاری مصرف می‌شوند، معمولاً

Leave a Comment