روش­های آموزش- یادگیری در برنامه­درسی اجراشده

محتوای آموزشی برنامه­درسی اجرایی

محتوای آموزشی طبق هدف­ها تهیه و تنظیم می­شه و این کار رو دوش دفتر برنامه­ریزی تالیف کتاب­های درسی وزارت آموزش و پرورشه و معلم مجبور نیس محتوا رو تهیه و تنظیم کنه (واجارگاه،1384).

منظور از محتوای یه ماده درسی عبارت از علم منظم و اندوخته­شده، اصطلاحات، اطلاعات، واقعیات، حقایق، قوانین، اصول، روشها، مفاهیم، گسترش­ها، پدیده­ها و مسایل مربوط به همون ماده درسیه(قورچیان،1374).

یعنی منظور از محتوای برنامه درسی یعنی حقایق خاص، عقاید، اصول، مسائل و چیزای دیگه ای به جز اینا که تو یه درس خاص گذاشته شده. از دید علمی دست کم دو نوع محتوا تو یه درس خاص قابل شناساییه:

1- محتوای نوشته شده که یعنی چیزی که به شکل متون و کتب درسی تهیه می­شه. عادی­ترین شکل محتوای نوشته شده، همون کتاب­های درسیه.

2-محتوای شفاهی که ناظره بر توضیحات معلم و تدریس ایشون در کلاس درس و کلا هر چیزی که به شکل نوشته شده و نوشته شده نباشه. تو یه برنامه درسی خاص، هر بخش از محتوا ممکنه در خدمت اهداف آموزشی مختلفی باشه و عوضش هر هدف خاصی هم ممکنه به وسیله بخش­های جور واجور محتوا متحقق شه(فتحی و اجارگاه،1380).

تهیه و تنظیم محتوای آموزشی در نظام آموزش و پرورش ایران به عهده­ی «دفتر تحقیقات و برنامه ریزی تألیف کتاب­های درسی وزارت آموزش و پرورشه و معلم مجبور نیس که خودش محتوا رو تهیه یا تنظیم کنه.. ولی باید توجه داشت که کتاب­های درسی نمی­تونه محتوای منحصر به فرد پروسه آموزش و پرورشه و معلم مجبور نیس که خودش محتوا رو تهیه یا تنظیم کنه. ولی باید توجه داشت که کتابها درسی نمی­تونه محتوای منحصر به فرد پروسه آموزش و پرورش باشن و در صورت مشکل یا کمبود محتوای اونا، معلمان می­تونن با انتخاب و تنظیم یه محتوای دیگه مشکل اون رو جبران کنن. واسه کسب مهارت در همچین چیزی، لازمه که معلم در درجه اول، قدرت بررسی علمی کتابای درسی و در درجه دوم، توانایی تهیه و تنظیم محتوا رو داشته باشه(فتحی و اجارگاه،1384).

برنامه-ریزی

روش­های آموزش- یادگیری در برنامه­درسی اجراشده

در بحث فعالیت­های آموزشی معلم باید تلاش کنه با به کار گیری کردن از راه ­ها و وسایل جور واجور، شرایط لازم رو واسه کسب علم و مهارتها و نگرشای مطلوب شاگردان جفت و جور سازه(فتحی واجارگاه،1384).

در بحث ارزشیابی معلم باید پسخوراند لازم رو بده و از مشارکت همه علم آموزان به کار گیری کنه و با به کار گیری همه الگوهای ارزشیابی به بررسی و بررسی آموختهای علم آموزان و مراحل یادگیری بپردازد. در فعالیت­های آموزشی معلم باید تلاش کنه با بهره­جویی از راه ­ها و وسایل جور واجور، شرایط لازم رو واسه کسب دانشها و مهارت­ها و نگاه­های مطلوب شاگردان جفت و جور سازه. الگوههای فعالیت­های مدارس موجود دنیا رو می­توان به 4 نوع تقسیم کرد.

1-حفظ و محتوای آموزش که هدف اصلی پرورش نیروهای ذهنیه که معمولاً افراد قبل از ورود به کار اداری و مسئولیت باید اون رو بذارن و فعالیت­های حاکم در این نوع مدارس واسه زندگی اقتصادی و اجتماعی افراد فعال و شایسته تربیت نمی­کنه و تنها انگیزه اصلی استخدام و کسب موفقیت اجتماعیه.

2-تحصیل به عنوان یه جور کارآموزی: فرد واسه انجام دادن یه شغل و حرفه آماده می­شه مثل مدارس فنی.

3-تحصیل واسه پرورش قوای فکری و ذهنی در این حالت به مهارت­های اساسی هم توجه می­شه.

و درک و فهم رو در مهارت­های عملی در نظر می­گیرد. حفظ مطالب لازم، تنظیم اونا و به کاربردن اونا در بررسی­های بعدی و آشنایی با معرفت بشری و نظم فکری که باعث پرورش نخبگانی که علاقه و تمایل به علم و تحقیق و دارن، می­شه.

4-تحصیل از راه حل مسأله: یادگیری بیشتر با انگیزه داخلی صورت می­گیرد این نوع مدارس به دلیل توسل به تمایل­های داخلی و اجرای و عملی بودن، آدمایی خلاق، منتقد و آماده واسه تغییرات مربوط به فن­بیاری تربیت می­کنه و عادت به همکاری و اشتراک تلاش در مقابله با مسائل اجتماعی رو در شاگردان پرورش می­بده. ولی این روش به معلمان مجرب، محقق و زمان بیشتری نیاز داره. که با محیط واقعی زندگی علم­آموزان رابطه داره از این نظر ارضا کننده وجالبه(فتحی و اجارگاه،1384).

یکی از رقابت انگیزترین بحث­ها در بین برنامه­ریزان درسی وقتی شروع می­شه که بحث آموزش و تدریس محتوای برنامه درسی مطرح باشه. وقتی که از تدریس یا چگونگی آموزش برنامه­درسی صحبت می­شه، منظور پیش­بینی بعضی از شرایط اجرای برنامه درسیه. الگوههای تدریس بسیار متفاوتند مثل این الگوهها می­توان به الگویی با راه و روش کشف برن، راه و روش تحقیق جون دیویی و راه و روش عرضه مطالب آزوبل اشاره کرد(فتحی و اجارگاه،1380).

الگوی تدریس چارچوب ویژه­ایه که عناصر مهم تدریس در داخل اون قابل مطالعه س و شناخت و باخبر شدن از عناصر و عوامل نامبرده می­تونه معلم رو در در پیش گرفتن روش­های مناسب تدریس کمک کنه(فتحی واجارگاه،1384).

ارزشیابی در برنامه درسی اجراشده

از مؤلفه­های مهم و حساس پروسه برنامه ریزی درسی ارزشیابیه. هیچ فعالیت انسانی، به ویژهً امور پیچیده و ظریف نمی توند از بررسی کیفی و در نتیجه بهبود دائمی به دور باشه و آدم از پایهً موجودی ارزیابه و طبق ارزیابیای خود تصمیماتی رو ارزشیابی و در پیش می گیره. در اموری که از حساسیت بیشتری برخورداره و اثر بیشتری بر زندگی داشته باشه تلاش می کنیم ارزشیابی رو دقیق تر و طبق اصول و معیارهای منطقی و تعریف شده ای انجام بدیم(فتحی و اجارگاه،1384).

برنامه-ریزی

فقط از راه ارزشیابی از مراحل جور واجور برنامه ریزی درسی میشه کارآیی و تاثیر برنامه های درسی رو بالا برد و نظامی واسه بهبود دائمی برنامه های درسی مدارس طراحی کرد. معنی ارزشیابی مثل بقیه واژه­های علوم تربیتی درخصوص معنی ارزشیابی توافق وجود نداره و شاید بشه گفت از دید کلمه ای یکی از تعاریفی که در اون تا حدی همگرایی هست یعنی اینکه ارزشیابی کلا پروسه تعیین ارزش و یا اهمیت یه چیز و به طور اخص تعیین اندازه مؤفقیت یه برنامه، یه درس… و رسیدن به اهداف اون تعریف می شه. فرهنگ و بستر ارزشیابی رو قضاوت یا تعیین یا کیفی کردن می گن کلمه نامه دهخدا ارزشیابی رو عمل پیدا کردن ارزش هر چیز و ارزشیاب رو مثل کسی که چیزی رو مشخص می کنه تعریف می کنه(یارمحمدیان،1388).

مطلب مشابه :  سفارش ترجمه

برنامه-ریزی

قلمرو مهم ترین مفاهیم ارزشیابی :

1- ارزشیابی مثل بررسی اندازه حصول به هدفها؛ از لحاظ تایلر ارزشیابی یعنی تعیین اینکه چه اندازه از هدفای آموزشی واقعاً تحقق پیدا کردن. به نظر ایشون تحقق یا نبود تحقق اهداف رو باید طبق تغییرات ایجاد شده در رفتار یادگیرندگان مورد جست وجو و تفسیر قرار داد؛

2- ارزشیابی مثل پروسه جمع بیاری اطلاعات واسه تصمیم گیری: حامیان این برداشت آدمایی مثل کرانباخ[1]، استافل ترس[2] و آلکین[3] هستن که به دو بحث اساسی یعنی جمع بیاری و سازماندهی داده ها و به کار گیری اطلاعات واسه تصمیم گیری توجه دارن؛

 

3-ارزشیابی مثل امتحان و یادآوری درباره لیاقت[4]  و ارزش چیزی[5] و ارزشیابی به عنوان فعالیتی شامل توضیح[6] و قضاوت[7] تعریف می شه.

کامل ترین و کامل ترین تعریف از بی بای[8] هستش که یعنی اینکه: ارزشیابی مراحل جمع بیاری و تفسیر نظام دار شواهدیه که با قضاوت ارزشی با در نظر گرفتن عملی منجر می شه.

این تعریف شامل 4 عنصر زیره:

1- نظام دار بودن؛

2- تفسیر دلایل؛

3- قضاوت ارزشی؛

4- با در نظر گرفتن عملی بودن(یارمحمدیان،1388).

 

چار کارکرد اساسی واسه ارزشیابی قابل طرحه :

1-کارکرد ساختگی (پیشرفت گرا)؛

2-کارکرد پایانی(بازگرانه)؛

3-کارکرد روانشناختی یا سیاسی، اجتماعی؛

4-کارکرد اداری

یه جور دیگری از ارزشیابی، ارزشیابی کیفیه. در این مورد کشورهایی مثل: ژاپن، سنگاپور و انگلستان پیشرو بوده و توجه ویژه به ارزشیابی دائمی و کیفی در این کشورها صورت میگیره. الان ارزشیابی کیفی در سطح آموزش ساده به شکل آزمایشی در ایران انجام می شه. که در صورت موفقیت آمیز بودن اون در سطح کشور عملیاتی می شه. مراکز تربیت معلم بیشتر از روشها و رویکردهای سنتی جهت آموزش به کار گیری می­کنه. بنابر این لازمه تا برنامه درسی و محتوای آموزشی مراکز تربیت معلم به ویژه در مورد تربیت بدنی بررسی شده و امکان به کار گیری رویکردها، الگوها و فناوریای نوین بررسی بشه(غندالی،1374).

در روشهای تدریس فعال که بیشتر دانش آموز محور هستن، ویژگیای زیررا میشه دید:

1- به استقلال یادگیرنده در جریان یادگیری بسیار اهمیت داده می شه؛

2- دانش آموز می تونه طبق تجارب وا طلاعات شخصی خود نقشی مؤثر و فعال در پروسه                      یادگیری داشته باشه؛

3- معلم هم به همون اندازه از دانش آموز یاد میگیره که دانش آموز از ایشون و دیگه علم آموزان می                آموزند؛

4- یادگیرنده با خود ارزشیابی، اندازه پیشرفت خود رو در جریان یادگیری مورد بررسی و آزمایش قرار               میده(پرویزیان،1384).

معلم باید تدریس خود رو به شکل گروهی منظم کنه، طوری که خود هم به عنوان عضوی از گروه علم آموزان در بیاد. در این روشها بر رفت و امد میان معلم و علم آموزان و با یکدیگر بیشتر از حد تأکید می شه، چون تجربه نشون داده که رفت و امد و رد و بدل کردن تجربیات علم آموزان با یکدیگر نقش کلی ای در یادگیری اونا داره. علاوه بر این فعالیتای گروهی موجب پیشرفت مهارتای اجتماعی مثل احترام به حقوق بقیه، همکاری گروهی، حق مسئولیت قائل شدن واسه بقیه و مشارکت در تصمیم گیریای گروهی، سعه سدر و …. در علم آموزان می شه(شعبانی،1385).

روشهای ارزشیابی در برنامه درسی ژاپن چیزی به عنوان امتحان پایانی وجود نداره و علم آموزان با امتحان به اون صورتی که در بقیه کشورها معموله برخورد نمی کنن (کارکرد نظام آموزشی) ورودی (به شکل موضوعای درسی طبق موضوعای مشخص و معلمان باید اون رو در نظر بگیرن)، مورد آزمایش قرار میگیره. خروجی (به شکل موفقیتای تحصیلی و رشد و پیشرفت) طبق یه نظام ارزشیابی از سال 1992 دو سال بعد از عرضه موضوعای درسی جدید در ژاپن، یه نظام جدید ارزشیابی هم ارائه گردیده که به اجرا در آمده(غندالی،1374).

ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی علم آموزان رو کارشناسان این، مراحل جمع بیاری اطلاعات از آموختهای اونا و قضاوت در مورد حدود اون درس ها تعریف می­کنن. یعنی، معلم در مراحل ارزشیابی، اطلاعاتی جمع بیاری می­کنه تا با تفسیر اونا تعیین کنه که علم­آموز چه دانشی فراگرفته و چه توانایی­هایی کسب کرده. برعکس تصور خیلی از معلمان، این مراحل بسیار پیچیدهه. در مراحل ارزشیابی هر درس، اطلاعاتی که جمع بیاری می­شه و وسیله جمع­بیاری اون، باید در جهت هدف­های آموزش اون درس باشه. اصل مخفی در مراحل ارزشیابی اینه که معلم باید چیزی که راکه به دانش آموز یاد داده، ارزشیابی کنه. پس ارزشیابی معتبره که با هدفهای برنامه آموزشی همخوانی داشته باشه.

ارزشیابی یه فراینده نه یه فرآورده ومی دانیم هر فرایندی، زمان بره. ولی امتحان­های رایج وسنتی اینجور نیستن. چون در روش سنتی ارزشیابی، معمولاً در مورد چیزی که علم­آموز از باب محتوا فراگرفته، موفقه ولی آموزش مهارتها مورد آزمایش قرار نمی­گیرد.

این روزا در خیلی از کشورها، ارزشیابیای رایج و سنتی کتبی منسوخ شده وجای خود رو به ارزشیابیای بسیار معتبر دیگری داده که از آن میان می­توان به ارزشیابی طبق مشاهده کارکرد دانش آموز، گفتگو با اون و تنظیم پرونده­ای واسه جمع بیاری اطلاعات در مورددانش آموز و قضاوت­های فردی اون اشاره کرد. بر این پایه، ارزشیابی تو یه زمان خاص یا در آخر یه دوره، تعیین کننده­ی وضعیت علم­آموز نیس، بلکه مراحل ارزشیابی با مراحل آموزش پیوسته ودرهم تنیده تلقی می­شه. این راه و روش جدید، به معلم فرصت کافی می­بده تا درحد امکان در مورد پیشرفت تحصیلی هر دانش آموز اطلاعاتی جمع بیاری کنه و به خاطر این، ارزشیابی یه مراحل دائمی می شه و ارزشیابی دائمی همراه با ارزشیابی تدریجی، جایگاه با ارزش خود رو پیدا می­کنه.

مطلب مشابه :  رشد انگیزه پیشرفت در کودکی و بزرگسالی

از اونجا که یاد گرفته­ها در سه بخش­ی علم، مهارت و نگرشه و حتماً معلم در ارزشیابی باید چیزی که رو دانش آموز در این سه بخش فرا گرفته، ارزشیابی کنه، در عمل، مراحل جمع بیاری این اطلاعات از راه ارزشیابی­های دائمی و ارزشیابی پایانی امکانپذیره.

ارزشیابی دائمی در مراحل آموزش نقش مهمی اجرا می­کنه. در هر مرحله، معلم باید آموزش رااز جایی شروع کنه که دانش آموز از نظر مهارت، نگاه و علم در اونجا قرار داره. اگرمعلم این نکته مهم در آموزش رو قبول داشته باشه، باید فرصت­هایی بسازه که از راه اون، بتونه وضعیت فعلی دانش آموز رو از نظرمهارت ، نگاه و علم به درستی شناسایی کنه.

یکی ازهدفهای اصلی ارزشیابی دائمی اینه که معلم دریابد، نقاط ضعف و قوت دانش آموز چیه و به چه کمکی احتیاج داره؟ البته ارزشیابی دائمی، نباید اصلا، به رتبه­بندی و دسته­بندی علم آموزان برسه. ارزشیابی دائمی، ارزشیابی کارکرد دانش آموز طی فعالیتهای جورواجور داخل کلاس (آزمایشها، سئوال­ها، پاسخا و گفتگوهای بین تدریس) و هم فعالیتهای بیرون از کلاسه.

تهیه فهرست ارزشیابی طبق فعالیت­های دانش آموز در طرح درس معلم، کاری متفاوت با روالیه که تا الان انجام داده­ان. پس لازمه معلم از ضرورت تهیه اون در بهره­دهی آموزشی خود خبردار شه. کاملا معلومه که اگه معلم به ضرورت تهیه فهرست­ها و به کار گیری اونا باور پیدا کنه، خود بهترین فردیه که می­دونه: اول اینکهً چیجوری اونا رو تنظیم کنه و دوم اینکهً از چه روشهایی واسه بالا بردن بهره­دهی فهرستا به کار گیری کنه؟

 

 

تهیه فهرست ارزشیابی به معلم کمک می­کنه تا خوب دریابد:

کدوم یکی از علم آموزان در گروه­ها، در طراحی تحقیق ودر انجام مراحل اون موافقن؟- کدوم یکی در بین یافته های و ایجاد رابطه مهارت لازم رو کسب کرده­ان؟ – چند نفر در به کار گیری وسیله، علاقمند و دقیق­ان؟ نقاط قوت و ضعف هر کدوم از علم آموزان چیه؟و هر کدوم به چه کمکی احتیاج دارن؟

و هم اینکه اطلاعات حاصل از فهرستای ارزشیابی در برنامه­ریزی واسه ایجاد فرصت­های مناسب جهت برطرف کردن ضعف­ها و توانا کردن علم آموزان به معلم کمک می­کنه و به طراحی مراحل بعدی آموزش جهت می­بده. ً اگه اطلاعات مستند حاصل از این نوع ارزشیابی به والدین منتقل شه، اونا در ارائه کمک به فرزندان خود درفرایند آموزش با معلم هم جهت هستن.

ممکنه به دلایلی لازم شه که در آخر هر دوره­ی درسی، گزارشی یه صفحه­ای از وضعیت تحصیلی هر کدوم از علم آموزان تهیه شه و در اختیار والدین قرار گیرد. اینطوری، والدین در جریان نکات مثبت و توانایی­های فرزندشون قرار می­گیرند و هم اینکه از نقاط ضعف بچه خود آگاه می­شن و در می­پیدا کنن که چیجوری به فرزندشون کمک کنندتا مؤثر واقع شه.

تهیه این گزارش صفحه­ای یا فهرست­ها، در همسوکردن تلاش والدین دانش آموز وآموزگار، کمک بسیاری به علم آموزمی­کنه. با داشتن اینجور فهرست­هایی، ارزشیابی گزارش مستندیه و به آموزگار امکان میده، قضاوت مساوی و درست داشته باشه. آرامش خاطر حاصل از این نوع آموزش و به ارزشیابی به زحمت تنظیم اینجور فهرست­هایی می­ارزه.

آرامش

1- ارزشیابی دائمی: ارزشیابی از فعالیت­های یادگیری هردانش آموز به طور انفرادی یا گروهی در طول سال ارزشیابی دائمی اسمشه. این ارزشیابی طبق مشاهدات معلم و رفت و امد بین معلم و دانش آموز موقع انجام هر فعالیت یا طبق پرسشای کتبی و شفاهی درزمان ثلث یا نوبت صورت می­پذیرد. لازمه معلم واسه ایجاد سهولت در ثبت مشاهدات، فهرستی از حدود انتظارات خود موقع انجام هر فعالیت به وسیله علم­آموزان رو تنظیم کنه و ارزشیابی هر دانش آموز رو طبق اون بکنه. در تهیه­ی این فهرست باید به هدف­های دانشی، مهارتی و نگرشی هر فعالیت یادگیری توجه شه(احمدی،1386).

ارزشیابی از فعالیت­های بیرون از کلاس هم طبق حاصل کار هر علم­آموز و با در نظر گرفتن ملاک­هایی که معلم تنظیم می­کنه، انجام می­شه.

2- ارزشیابی پایانی: در طراحی ارزشیابی پایانی که به طورمعمول، در آخر ثلث یا نوبت به شکل کتبی صورت می­پذیرد لازمه مطالب زیر روش زوم بشه:

الف- در طراحی سئوال­ها نباید فقط به سئوال­های حافظه مدار اکتفا شه و لازمه تعدادی سئوال نو، تفکر برانگیز، مهارت سنج و خلاقیت برانگیز در هر آزمون گذاشته شه. یعنی در طراحی پرسشهای کتبی، لازمه به علم و مهارت به طورتوأم توجه شه. یعنی مهارت­هایی رو که امتحان اونا به طور کتبی هم انجام پذیره، (تفسیر یافته­ها، فرضیه­سازی، پیش­بینی، طراحی تحقیق و…) میشه همراه سئوال­های مربوط به دانستنی­ها روش زوم کرد.

خلاقیت-خلاقانه

ب- پیشنهاد می­شه که در آخر ثلث یا نوبت، یه آزمون عملکردی طرح و اجرا شه (فعالیت­هایی که انجام اون نیاز به به کار گیری وسیله و انجام فعالیت­های عملی داره. کاملا معلومه فعالیت مربوط به آزمون عملکردی باید واسه علم­آموزان جدید باشه) در این صورت معلمان مجازند 5 نمره از 20 نمره ارزشیابی پایانی رو به آزمون عملکردی اختصاص بدن.

جدول2-16- بارم­بندی ارزشیابی پیشرفت تحصیلی علم آموزان دوره­ی راهنمایی در درس علوم تجربی

ردیف نوع ارزشیابی موضوع ارزشیابی بارم
 

1

 

ارزشیابی دائمی

ارزشیابی از فعالیتهای علم­آموز در مدرسه (مهارت­ها، دانستنی­ها، نگاه­ها) 15 نمره
2 ارزشیابی عملکردی ارزشیابی از فعالیتهای علم­آموز در بیرون از مدرسه 5 نمره
3 ارزشیابی پایانی ارزشیابی کتبی (در صورت تمایل ارزشیابی عملکردی)

(دانستنی­ها، مهارتها، نگاه­ها)

20 نمره

1)Cronbach.

2)Stufflebeam.

3)Alkin

1)Merit.

2)Worth.

3)Dscriptive

4)Judjement.

[8](Bibay