دانلود پایان نامه درباره اهورامزدا، آموزش و پرورش، اندرزنامه

و آموزش و پرورش، نیک یا بد شوند.203 در دینکرد ششم اندرزی نظیر این سخن جالینوس آمده است که گوهر مردمان بر سه نوع است یکی نیک تخمه، یکی بد تخمه و یکی سِدیگ. به نیک تخمه و بد تخمه را فرهنگ برشان نبرند زیرا نیک تخمه دارای فرهنگ است و بد تخمه فرهنگی ندارد اما آن که در میانه است به واسطه فرهنگ- نیک و بد شود؛ با فرهنگ نیک، نیک تر و با فرهنگ نادرست، بد گردد؛ چون او فرهنگ نیک را برای بدی بکار برد، همانند اندیشه بدعت گذاران در دین.204 محقق برجسته مطالعات ایران باستان آر.سی زنر نیز معتقد است که ایرانیان این آموزه را از یونانیان وام گرفتهاند. او بر این باور است که زرتشتیان اصل معروف راه میانه را از ارسطو فراگرفتهاند و با شور و شوق آن را از آنِ خودشان اعلام کردند (همچنانکه به واقع نظریات ارسطو درباره ماده و صورت، قوه و فعل را نیز پذیرفتند). در ادامه زنر، تمامی اخلاقیات زرتشتی در دور? ساسانی مبتنی بر اصل عقید? راه میانه یا اعتدال میداند که هر فضیلتی را میان? دو جانب افراط و تفریط و میان دو خصلت وابست? متقابل قرار می دهد. او سپس نتیجه میگیرد جوهر و چکید? اخلاق زرتشتی این است که: “نه افراط و نه تفریط. این اساساً یک قانون اخلاقی بزرگمنشانه است، قانون اعتدال و رفتار نیک”.205
در نقطه مقابل دوفوشه کور معتقد است که: “رسیدن به نظریه اعتدال ثمر? منطقی پرداختن به خرد است. او میگوید: خرد اجباراً مضمون “نگهداری اندازه” را نیز به دنبال دارد. لازم نیست تصور شود که نویسندگان اندرزنامهها، در رسیدن به این مضمون، مدیون ارسطو بودهاند. خرد میانه رو با دانش نهفته در خود اندازه های مورد نیاز خودش را با تجربه شکل میدهد”.206
چه این سخن را بپذیریم و یا نظریه تأثیر اندیشه ارسطویی را در این اندرزها قبول داشته باشیم باید گفت که میان فهرست یونانی با فهرست پهلوی چند نقطه تمایز نیز دیده میشود. چون در فهرست ارسطویی یک فضیلت میان دو حد افراط و تفریط قرار گرفته است. مثلاً فضیلت حجب میان دو حد پُررویی و کمرویی واقع گردیده است، در حالیکه در فهرست پهلوی از فضیلت و افراط و تفریط سخن به میان آمده، اما فقط به یک سوی فضیلت اشاره گردیده است. یعنی راستگویی را مقابل دروغگویی، رامش را مقابل اندوه، ویستاخی را در برابر ویستاری نهاده است. تمایز دیگری که فهرست پهلوی نسبت به یونانی دارد آن است که این دو فهرست تقریباً در بسیاری از موارد مشابهت موردی ندارند. به عنوان مثال در فهرست یونانی مدارا در میان دو حد خشم سریع و بیتفاوتی احاطه شده در حالی که در فهرست پهلوی متناظر خشونت، دلیری است.
تفاوتهایی از این دست، ما را به یک نتیجه رهنمون میسازد و آن اینکه صرف نظر از این نقطه نظر که خاستگاه چنین اصلی ایران باشد و میانهروی را یونانیان از ایرانیان گرفته باشند یا ایرانیان از یونانیان؛207 به نظر میرسد با وجود اصلی به نام میانهروی و پرهیز از افراط و تفریط؛ باید چنین فرض نمود که این عمل وامگیری و ترجمهای مستقیم از اید? یونانی نبوده است بلکه ایرانیان بیشتر وامدار اصول کلی اعتدال ارسطویی هستند208 و ایرانیان از این اصول، مدلی بومی را استخراج نمودهاند که با ثنویت اخلاقی در این دین و دیگر آموزههای آن سازگار باشد. از همینرو ما در میان آثار پهلوی ردپایی از واژه برادرود209 را مشاهده میکنیم که به معنای برادر دروغین است. نحوه درج این برادران دروغین نیز به این صورت است که در کنار هر هنری یک برادر دروغین قرار گرفته است. در برابر رادی(بخشندگی)، پنی (خست) است و در برابر راستی، دروغ و در برابر کوشایی، اشگهانی (تنبلی) قرار دارد.210
4. خرد
ایران زمین همواره مهد خرد و خردورزی بوده است. برای اثبات این مدعا نیاز به جد و جهدی فراوان نیست. تنها کافی است نظری کوتاه به فرهنگ مردمان ایران زمین داشته باشیم تا منزلت خرد را در این مرز و بوم دریابیم. در اسطورههای اقوام مختلف میتوان نام خدایانی را یافت که به عنوان خدای خرد شناخته می گردند. آتنا در سنت یونانی، مینروا در سنت رومی، توث در مصر و نبو در سنت بین النهرینی همگی از خدایان خرد بودهاند. شایان ذکر است که در تمام این موارد هیچگاه این خدایان در ردیف بالاترین خدایان قرار نگرفتهاند211 و همواره جزو خدایان رده های پایین تر محسوب می شده اند. در ایران نیز اهورهمزدا نماینده خرد بوده است. او سرور دانایی است که بر خلاف
اسطورههای اقوام دیگر، در ردیف اول خدایان جای دارد. از این رو خرد در دین زرتشتی از اهمیت بسیار زیادی برخوردار است. در گاهان اهورامزدا بخشنده خرد معرفی شده است که از منش خویش به آدمیان خرد را ارزانی میدارد.212 اهورا مزدا خلقتش بر اساس خرد است213 و زرتشت از او درخواست می کند که آدمیان را قادر سازد که آموزش خرد را در پیش گیرند.214 در یشتها هم عنوان شده است که اهورامزدا در وصف خود چنین می گوید:
منم سرچشم? دانش و آگاهی .. منم خرد….منم خردمند، منم دانایی، منم دانا.215
اندرزهای پهلوی سرشار از ستایش خرد است. در این اندرزها خرد با برخی کلمات همچون معرفت، دانایی، فرزانگی و از این دست واژگان قرابت معنایی دارد و در اندرزها نیز به صورت بسیار زیادی کاربرد دارد. خرد از اهمیت فوق العادهای در فهم نظام اخلاقی زرتشتی برخوردار است و ستایش آن بالاترین ستایش قلمداد شده است. این اندرزها راه رسیدن به کامروایی را در خرد میبینند. به عنوان نمونه در کتاب ششم دینکرد ما با انبوهی از تکریم خرد مواجه هستیم و همین خرد بخشی از یک نظام بینقص دینی قلمداد شده است.216
در دین زرتشتی خرد به اورمزد نسبت داده شده است. موضوعی که انعکاس پر رنگ آن را میتوان در ادبیات فارسیمیانه یافت. اورمزد خرد محض و عقل سلیم است. او همه موجودات با کمک خیم خود میآفریند و به کمک خرد خود نگاه میدارد217 در خلقت انسانی نیز اورمزد در ابتدا مشی و مشیانه را بنا بر عقل سلیم میآفریند و تمام کارها را نیز با عقل سلیم به یاری میگیرد.218 او همچنین به وسیله خردِ همه آگاه خود، از نقشههای شوم اهریمنان اطلاع دارد.219
اهمیت خرد در فضای زرتشتی تا بدانجاست که زرتشتیان به فراگیری حکمت از مینوی خرد سوق داده شدهاند. مینوی خرد یکی از کتابهای بسیار مهم پهلوی است و حاوی پرسشهای شخصی به نام دانا از مینوی خرد است. در مقدم? این کتاب آمده است که دانا در طلب بدست آوردن بهترین چیز بر میآید و پس از رنج بسیار، سرانجام از دستوران و دانایان دین میپرسد:
برای نگهداری تن و نجات روان چه چیز بهتر و برتر است و آنان بنابر آنچه در [دین] معلوم شده است [گفتند] که از هم? نیکیهایی که به مردمان میرسد خرد بهتر است. زیرا گیتی را به [نیروی] خرد میتوان اداره کرد و مینو را هم به نیروی خرد میتوان از آنِ خود کرد. این نیز پیداست که اورمزد این آفریدگان در گیتی را به خرد غریزی آفریده است. و اداره مینو و گیتی به خرد است.220
مقدم? این متن پهلوی از اهمیّت فوقالعاد? خرد خبر میدهد که از مسائلی دقیق پرده بر میدارد. به عنوان نمونه شرط دیدار با مینوی خرد دانایی قبلی و کسب علم و حکمتورزی است. نام دانا و سفر او به سرزمینهای گوناگون و زانو زدن در محضر دستوران و نیکان، جملگی بر این موضوع دلالت دارند. همچنین برای تحقق چنین شرطی، شخص میباید نسبت به تأمل در نفس و شناخت آن کوشایی نشان دهد؛ همانطور که دانا پس از کوشش بسیار و به جان خریدن مشکلات بار سفر را بسته و به سرزمینهای مختلف سفر مینماید تا حقیقت را دریابد. سرانجام حقیقت در لباسی به نام مینوی خرد بر او ظاهر میگردد.221
از آنجا که خرد از جایگاه ستبری در دین زرتشتی دارد، در مینوی خرد، فصلی به چیستی و چگونگی خرد اختصاص یافته که هر چند کمی طولانی است اما چون در موضوع خرد نسبت به دیگر اندرزها از جامعیت بیشتری برخوردار است؛ آوردن آن در اینجا، فهمی بهتر از موضوع خرد را به ما پیشکش مینماید.
پرسید دانا از مینوی خرد که چرا بند دانش و کاردانی مینو و گیتی هر دو به تو پیوسته است؟
مینوی خرد پاسخ داد که به این علت که از نخست من که “خرد غریزی” هستم از مینوها و گیتیها با اورمزد بودم و آفریدگار اورمزد، ایزدانِ آفریده در مینو و گیتی و دیگر آفریدگان را به نیرو و قدرت و دانایی و کاردانی “آسن خرد” (خرد غریزی) آفرید و خلق کرد و نگاه می دارد و اداره میکند و در سر فرشگرد اهرمن و فرزندانش را به نیروی خرد بیشتر میتوان نابود کرد و از میان برد و سوشیانس با کیخسرو و آنان که رستاخیز و تن پسین کنند به سبب نیرو و یاری خرد [این کار را بهتر] میتوانند انجام دهند.
دانش و کاردانی گیتی و فرهنگ و آموزش در هر پیشه و هم? ترتیبات امور مردم روزگار به خرد باشد و روان پارسایان به سبب نیرو و نگهبانی خرد بیشتر به رهایی از دوزخ میرسند و به بهشت و گرودمان (عرش اعلی ، بهشت) میآیند. و مردمان در گیتی زندگی خوب و شادی و نیکنامی و هم? نیکیها را به نیروی خرد میتوانند خواست.
و نگاه داشتن و نشاندن تخم مردمان و ستوران و گاوان و گوسفندان و هر آفرید? دیگر اورمزد خدا در شکم به گونهای که از گرسنگی و تشنگی نمیرند و ایجاد خوراک برای آنان در شکم و تقسیم و رشد اندامها به سبب …(؟) و پر نیرویی و زور خرد بیشتر انجام میگیرد.
و استقرار زمین و آمیزش آب در زمین و رویش و نموّ گیاهان و رنگهای گونهگون و بوی و مزه و خوشی هر چیزی بیشتر به خرد مقدّر و ساخته شده است. و استقرار البرز پیرامون جهان و پیدایی زمین مشتمل بر هفت کشور (اقلیم) و آسمان و حرکت خورشید و ماه و دوازده اختران زبر کوه البرز و شش گاهِ گاهانبار و پنج گاهِ فروردیگان و بهشت که در جای اندیش? نیک و گفتار نیک و کردار نیک و برترین گَرزمان دارنده هم? خوشیها قرار دارد، و پل چینود که گذر مینوها و گیتیهاست، به نیروی خرد ساخته و مقدر شده است.
و ابر آبگینه (مانند) که آب را از دریا میگیرد و در فضا میراند و به پیمانه، سرشک، به زمین میبیزد و دانستن آفریدگان اورمزد و چگونگی بهشت و دوزخ و لطف اورمزد و امشاسپندان و ایزدان دیگر بر آفریدگان خویش و آسیب رسانی و مرگ آوری اهریمن و دیوان بر آفریدگانِ اورمزد (همه را ) به نیروی خرد بیشتر میتوان دانست. و گفتار بهدین مزدیسنان و تعلیمات مینوان، شکستن کالبد گیتی (=مادی) دیوان و ناپدید کردن آنان از نظر مردمان و نیز ستیز و کارزار ایرانیان با نا ایرانیان و زدن اهریمن و دیوان را به نیروی خرد میتوان کرد و نیز آب نهانی در زیر زمین را به دیدار خورشید آوردن و کشت و ورز و آبادانی و سود و آسایش و خوشی مردمان و ستوران و گاوان . گوسفندان به کار بستن، به نیروی خرد ممکن است. و شناختن درد و بیماری مردمان و ستوران و گاوان و گوسفندان و جانوران دیگر و دارو و درمان و تندرستی و آسیش آنان بردن، به نیروی خرد بیشتر ممکن است انجام گیرد.
و هر انسانی که از خرد بهرهوری بیشتری دارد، بهرهاش از بهشت بیشتر است. و نیز گشتاسب و زرتشت و گیومرث و دیگر کسانی که بهرهشان از بهشت بیشتر است به سبب آن است که خرد به آنان بیشتر رسیده است و جم و فریدون و کاووس و سروران دیگری که از ایزدان نیرو و قدرت یافتند – همانگونه که گشتاسپ و سروران دیگر از دین بهره وری داشتند- و نیامدنشان به بهشت و نیز این که نسبت به خدای خویش ناسپاس شدند، به سبب این بود که خرد به آنان کم رسیده بود.
و نیز اهریمن و دیوان مردی را بیشتر میفریبند و به دوزخ میکشند که از نظر خرد درویشتر و از نظر خیم سبکتر است. و پیداست کسی که از نظر خیم و خوی و رفتار نیک است باید از خرد سپاسگذار باشد. چه پیداست که اهرمن به زرتشت گفت که اگر از این بهدین مزدیسنان باز ایستی، آنگاه تو را هزار سال سلطنت گیتی دهم همچنان که به وَذَغان فرمانروا ضحاک دادم.

مطلب مشابه :  دانلود پایان نامه دربارهکار و کوشش، جهان خارج، اندرزنامه

Leave a Comment