دانلود پایان نامه درباره اندرزنامه، مبدأ و معاد، فلسفه اخلاق

EdoN, hAN i dUCmaN dosT kardaN Ud hAN i drUwaNd ahlaw kardaN, Ud haN i duC-AgAh dANAg kardaN.
dUCmaN dosT kardaN Ed k? xir i giTig pEC dArEd u-C pad m?NiCN dosT bAwEd. Ud drUwaNd ahlaw kardaN Ed k? wiNAh k? pad-EC [kas] drUwaNd bAwEd az-?C b? wardENEd. dUC-AgAh dANAg kardaN Ed k? xwEC-TaN a’oN b? wirayEd kU-C hAN i dUC-AgAh abar AmOxTEd.
ایشان این نیز اینگونه گفتند که برای مردم سه وظیفه مهمتر است. یکی این که دشمن [را] دوست کردن و دروغگو [را] اهلو کردن و نادان [را] دانا کردن. دشمن را دوست کردن به این است که به دنبال خیر دنیا باشید و با مینویان دوست باشید. دروغگو را اهلو کردن این است که از گناهی که شما را دروغگو میکند بپرهیزید و نادان را دانا کردن این است که آنگونه خود را بیآرایید که نادان از شما بیاموزد.322
یا در جای دیگر چنین آمده که: اندرز گفتار (و) به جان اندرز نیوشدار باشید.323
5.3. عدم تساوی مردمان
یکی از لوازم رشد اخلاقی فرد و جامعه توزیع عدالت است. اما آیا اخلاق فضیلت انسانها را با یکدیگر برابر میداند؟ در جواب این سؤال باید گفت که بیشتر فیلسوفان اخلاق که پیرو اخلاق فضیلتی هستند، به موضوعات روانشناختی آدمی نیز نیم نگاهی دارند و احوال قلبی و درونی مثل احساس، میل و همچنین موقعیتهای زمانی و مکانی را در چگونگی انتخاب او دخیل میدانند. در این صورت هرچند ممکن است دو نفر یک عمل را انجام دهند اما چون احوال وملکات درونی آنها با یکدیگر متفاوت است از لحاظ اخلاقی نتیجهای متفاوت را برداشت خواهند نمود. شاید این چند بند از دینکرد ششم به روشنی بیانگر همین موضوع باشد که:
Ud EN-?z paydAg kU asT k? rAsT GowEd pad-?C druwaNd bawEd, Ud asT k? drog gowEd pad-?C ahlaw bawEd.
Ud EN-?z paydAg kU k? ATaxC ozaNEd wINAh, Ud asT k? ozaNEd w?h.
Ud EN-?z paydAg kU cIC o waTTarAN N? abAyEd dAdaN, Ud asT k? hAN i pahlOm Ud xwaC-Tar xwardig o waTTarAN dahiCN.
این نیز پیداست که ممکن است کسی راست گوید اما به وسیله آن دروغگو شود و کسی هست که دروغ گوید و با آن اهلو شود. این نیز پیداست که ممکن است آتش برای کسی گناه را به همراه داشته باشد و برای شخص دیگر نیکی را. این نیز پیداست که به بدان نباید چیزی داد اما زمانی هم هست که بهترین و خوشترین خوردنی را باید به آنها داد.324
6.3. تبیین انگیزه و عمل اخلاقی:
از آنجا که موضوع اخلاق فضیلت انسان است و نه عمل او، این گرایش میکوشد تا تبیینی مناسب را از انگیزههای اخلاقی به دست دهد. اما با این حال اخلاق فضیلت نسبت به اعمال اخلاقی هم
بیتفاوت نیست و اینگونه نیست که چون فاعل مدار است، نسبت به اعمال اخلاقی هم بیتفاوت باشد؛ بلکه این اخلاق تا بدانجا که ممکن است سعی در توضیح و تفسیر اعمال انسانی دارد ولی اصالت را برای انسان و نه اعمال او قائل است. در موارد بسیاری متون اندرزی به تبیین این انگیزهها و اعمال دست زده و سعی در شناساندن هر چه بهتر آنها دارند.
U-CaN ?N-?z aoN daCT kU mardOmAN 7cIC pahlOm, EN-?z EdoN: hUsarwih Ud ahlAyih Ud AzAdih Ud xwadAyih Ud pAd?xCAyih Ud drUsTih Ud CNAyICN. hUsrawih Ed bawEd k? bAsTaN dar abar w?hAN wICAd dArEd. ahlAyih Ed bawEd k? kIrbag rUwaN rAy kUN?d. AzAdih Ed bawEd k? dACN o w?hAN Ud arzANigaN kUNEd. xwadAyih Ed bawEd k? TaN az wiNAh kardaN abAz dArEd. pAd?xCAyih Ed bawEd k? dArICN i w?hAN Ud a-royiCN i waTTarAN kUNEd. drUsTIh Ed bawEd k? dArICN i wEhAN Ud a-royiCN. i waTTarAN kUNEd. dURsTih Ed bawEd k? TaN Ud rUwAN az aNodag Ud jUd-gohr jUddAg Ud abAg xwEC ham-gohar ham dArEd. CNAyICN Ed bawEd k? pad NEwagih i mad EsT?d MENogAN yazdAN bawaNdag m?N?d, U-C yazd CNAyICN i N? mad EsTEd abar oH barENd Ud aNAgih i abar mad EsTEd az-?C bE barENd u-C bAsTAN az Ox NEwag AyEd.
ایشان نیز اینگونه گفتند که برای مردم هفت چیز بهتر است که عبارتند از نیکنامی و اهلایی و سروری و پادشاهی و درستی و ستایش. نیکنامی آن است که انسان همواره درِ خانهاش به روی مردمان نیک گشاده باشد. اهلایی آن است که انسان اعمال نیک را برای روان انجام دهد. سروری آن است نسبت به نیکان و مستحقان بخشش کنید. پادشاهی آن است [که] تن [خود] را از انجام گناه باز دارید. قدرت آن است که انسان نیکان را نگاه دارد و از بدان دوری کنید. سلامتی آن است تن و روانش را گوهری که از شما نیست دور دارید و با کسی که از گوهر شماست همراه باشید. ستایش آن است که برای نیکی که به شما رسیده است ایزدان را تکریم کنید و به جای کسی هم که به سن نیایش نرسیده است نیایش کنید و بدی را از او دور کنید و همیشه مراقب باشید.325
7.3. توجه به غایات
یکی دیگر از ویژگیهای اخلاق فضیلتمند توجه به غایات است. بیشک هر عملی نتایج خاص به خود را دارد و یک انسان متخلق نمیتواند نسبت به آنها بیتفاوت باشد. از همین روست که اخلاق فضیلتگرای زرتشتی بر آن است تا همواره افقهای خوبی و بدی را هم نشان دهد. در دینکرد ششم انجام عمل نیک موجب آرامش است و چنانچه انسانی خوب بود ایزدان بر تن آنها حکمرانی خواهند کرد و از طرفی دیگر چون خوبی مردم موجب رامش ایزدان است، پس با انجام عمل نیک، این ایزدان که همواره آرامش را با خود به ارمغان دارند، سایه راحتی و آسایش را بر سر این فرد خواهند گسترانید.326
1.3. صبغ? دینی
مفهوم اساسی دیگری که دراخلاق فضیلتی اندرزنامهها به چشم میخورد، وجود واژه دین در عبارات بسیاری از این اندرزها است. امروزه فیلسوفان اخلاق فضیلتی معاصر نقشی مهم را برای دین در نظر میگیرند و به آن اذعان دارند. آنان حتی این خرده را بر الهیدانان گرفتهاند که در طول مدت سیطره اخلاق وظیفه و نتیجه آنها صرفاً به اخلاق امر الهی توجه داشته و از اخلاق فضیلت غافل بودهاند.
در اینجا لازم است معنای دینی بودن نظام اخلاقی اندرزها روشن شود. اخلاق دینی در اصطلاح فلسفه اخلاق چیزی است که تقریباً در ذیل قانونگرایی قرار دارد و از آن نیز به نظری? فرمان الهی تعبیر
میشود. به این مثال توجه کنیم: هم? ما کشتن ناروای انسانها را ظلم و امری غیر اخلاقی میدانیم. دو رهرو از راهی دور سر میرسند و در نزدیکی شهری، زیر سای? یک درخت بساط استراحت را پهن میکنند. کودکی بازیکنان از کنار این دو مسافر میگذرد. ناگهان یکی از مسافران به سمت بچه رفته و در یک چشم بر هم زدن دشنهای را در قلب بچه فرو میکند. حال آیا این عمل ظالمانه بوده و قاتل عملی نادرست را انجام داده است؟ این داستان گوشهای از حکایت خضر و موسی است. پیروان نظری? فرمان الهی درباره این قتل خواهند گفت که نه؛ خضر عمل ناصوابی را انجام نداده است زیرا خداوند عالم و قادر و خیر محض است و چنانچه فرمانش به عملی تعلق گیرد، آن عمل نیز خیر خواهد بود. به بیان دیگر آنچه را که خداوند حکم به جواز آن داده یا متعلق امر یا نهی خود قرار میدهد، به ترتیب درست، واجب و نادرست خواهد بود.327
حال به بحث خود باز میگردیم و میگوییم دینی بودن اخلاق زرتشتی هرگز به معنای اخلاق الهی که برخی آن را قسمی از اخلاق قانونگرا دانستهاند نیست و اتفاقاً ویژگی خاص اخلاق زرتشتی آن است که بیش از آنکه همانند اخلاق ادیانی نظیر یهودیت، مسیحیت و اسلام که صبغهای الهی دارند و اصل فرمان الهی در آنها ساری و جاری است، در اخلاق زرتشتی اتفاقاً این انسان است که دارای اصالت بوده و اوست که باید به ایزدان و مردم یاری رساند. دینکرد ششم در برخی موارد حتی دین را با گزارههای اخلاقی یکی میداند و میگوید:
U-CAN EN-?z a’oN daCT kU dEN hAN bAwEd k? pad harw dAm xwArih kUNEd.
ایشان نیز اینگونه گفتند که دین آن است که آسایش را برای هر آفریدهای [مهیا] کنید.328
دینی خواندن اخلاق اندرزنامههای پهلوی به چند دلیل است. اول آنکه چنین اخلاقی سعادت را منحصر در دنیا نمیداند و جنب? آن جهانی را نیز برای پیروان خود ترسیم میکند. از این رو سعی دارد تا آن را با مبدأ و معاد پیوند دهد.
U-CAN EN-?z a’oN daCT kU farrOx O mard k? pad rAh i CAh raw?d c? ka-z abEr NihANihA rAw?d Eg-?z pad zamAN o xAN rasEd. Ud dUC-farrOx aw? Mard k? pad rAh i abE-rAh rawEd, c? caNd TUxCagihA-Tar Eg o xAN dur-Tar. Ud rAh i CAh dEN Ud xAN wahiCT.
ایشان نیز اینگونه گفتند که خوشبخت آن کسی است که به راهِ شاه رود، چرا که چنین کسی که با وقار در این راه قدم بر می دارد به هنگام به خانه میرود و بد فروخ کسی است که راه را به بیراهه رود. چرا که هر چه بیشتر تلاش کند، از خانه دورتر شود. راهِ شاه همان دین و خانه همان بهشت است.329
در مواردی دینکرد ششم نیک فرجامی را نجات روان از دوزخ میداند،330 در جای دیگر اعتدال را راه رسیدن به بهشت میداند331 و در جای دیگر به درویشان توصیه میشود که لجاجت نسبت به ثروتمندان را کنار بگذارند تا به دوزخ نرسند.332 که همگی نشان از بذل عنایت حکمای اخلاقی ایران باستان به مسئل? سعادت در اخلاق دینی زرتشتی است.
توصیه به ایمان نیز دلیل دیگری است مبنی بر این که اخلاق فضیلتی اندرزنامهها رنگ و بویی دینی دارد. پیرو دین زرتشتی باید اعتقاد داشته باشد که اورمزد خیر محض است و هم? خوبیها از آنِ اوست333 و پاداش و جزای مردم نیز بر عهد? این دو است.
U-CAN EN-?z a’oN daCT kU Ohrmazd Ud ahr?maN harw 2 abar kAmag i mardOmAN NICiNEd Ud k? Ohrmazd bUrdAr Eg-?C mizd az OhRmazd Ud k? ahr?maN bURdAr Eg-?C mIzd az ahr?maN. Ud mardOmAN abEr TUxCAg bawICN kU Ta Ohrmazd bUrdAr bawEM kU-mAN mIzd az Ohrmazd i xwadAy bawEd, c? k? ahr?maN bUrdAr Eg-?C mIzd aNAgih.
ایشان نیز اینگونه گفتند که هر دوی اورمزد و اهریمن مطابق کام مردمان مینشینند و آنکه اورمزدبُردار باشد مزد از اورمزد [گیرد] و آنکه اهریمنبُردار باشد جزایش با اهریمن [است]. و مردم کوشا میباید اورمزدبُردار باشند که ما را باید مزد از اورمزد خدای باشد چون آنکه اهریمنبُردار باشد مزدش بدی است.334
در اندرز آذرباد ماراسپندان چنین آمده است که:
در ایمان به دین بسیار کوش چه بزرگترین خرسندی دانایی و بزرگتر ( از آن) امید مینو است.335
در جای دیگر پس از توصیف نیکیها میگوید:
مینو گروی (ایمان) نیکی است و بتپرستی دشمن آن است.336
امید نیز نقش بسیار مهمی در اندیش? اخلاق دینی اندرزنامهها دارد. امید، یک زرتشتی را وادار میکند تا همچنان در وسط کارزار خیر و شر باقی بماند و تلاش کند، اهریمن را از جهان بیرون نماید. از این رو اخلاق فضیلتی به بهدینان توصیه میکند که:
abE-gUmaANih i pad dEN i yazdAN Ed k? agar bazag b? briNENd ?g-?z az xir i yazdAN b? N? EsTEd.
بیگمانی نسبت به دین یزدان آن است که اگر گناهی را انجام دادید از خیر یزدان باز نایستید.337
حتی در جایی دیگر پا فراتر نهاده شده و و چنین میگوید که راهی از دوزخ به بهشت کشیده شده است و هرآینه امکان نجات وجود دارد.338
یکی دیگر از ویژگیهای اخلاق دینی اندرزنامهها تأکید بر عمل دینی است. بدون شک دین زرتشتی دینی عملگرا است که بر عمل دینی بسیار تاکید دارد. عمل دینی باعث پرهیزگاری است.339 دانایی در برخی اندرزها یعنی عمل به دستورات دینی؛ زیرا اندرزها تاکید دارند که با خواندن و دانستن اوستا و زند آنها داناتر نخواهید شد و با اعتراف به گناهان بیگناه نمیشوید بلکه تا زمانی که اینها را در عمل نشان ندهید پرهیزگار نیستید.340 در جای دیگر چنین گفته شده است که اندیش? در دین زیرکی است به شرطی که هرچه را میدانید عمل کنید.341 در اخلاق فضیلتی اندرزی، همچنین

مطلب مشابه :  منابع مقاله درمورداندازه گیری، جمع آوری اطلاعات، پرسش نامه

Leave a Comment